no related item

شنونده: 2
دریافت: 65
بازدید: 671

سخنرانی

 

سخنران : دکتر ضياء موحد,

فلسفه امروز در نقد ادبی بشنوید

سخن تازه

ایران صدا : در این مجال سخنرانی دکتر ضیاء موحد را درباره فلسفه کنونی در نقد ادبی و استعاره در مفهموم نقد امروز را می شنویم.

دكتر ضیاء موحد در سال 1321 ش در شهرستان اصفهان به دنیا آمد؛ و بعد از گذراندن تحصیلات ابتدائی و متوسطه وارد دانشگاه تهران شد و در رشتة فیزیك به اخذ درجه فوق لیسانس موفق گردید؛ و از آن پس جهت ادامة تحصیل به كشور انگلستان سفر كرد و در رشتة منطق و فلسفه به دریافت درجة دكترا نایل آمد. وی عضویت هیات علمی وزارت علوم می باشد.ایشان در حین انجام وظایف محوله، به تالیف و مطالعه می پرداخت كه حاصل آن چندین مقاله و كتاب به زبان فارسی و انگلیسی است كه مشهورترین آنها كتاب « درآمدی به منطق جدید» است كه در سال 1369 (دوره هشتم) جایزه كتاب سال جمهوری اسلامی ایران را از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دریافت كرد.
در فرهنگ‌هایی که نقد ادبی کارکردی نهادینه و اجتماعی دارد، به «فرهنگ اصطلاحات نقد» یا «واژه‌نامه‌های توصیفی نقد ادبی» برمی‌خوریم و این نشان می‌دهد که نقد، واژگان یا به طور کلی زبان خاص خود را می‌طلبد. عباراتی مانند «نقد مثبت» یا «نقد منفی» فقط به این دلیل خطا نیستند که ما در نقد ادبی اصولاً مذمت یا تحسین نمی‌کنیم، بلکه همچنین و مهم‌تر از این نظر غلط است که تصور نادرستی راجع به کارکرد نقد را اشاعه می‌دهد. زبان ارتباط مستقیمی با ادراک یا معرفت ما از پدیده‌ها و مفاهیم دارد. برای تصحیح یک برداشت نادرست از مفهومی ذهنی یا حتی پدیده‌ای عینی، لازم است زبانی را هم که به طور معمول برای سخن گفتن از آن مفهوم یا پدیده به کار می‌بریم تصحیح کنیم. این همان بحثی است که فمینیست‌ها درباره‌ی فرهنگ مردسالارانه مطرح می‌کنند. به اعتقاد آنان، برای پایان دادن به تبعیض جنسیتی، نه فقط قوانین جدیدی در صیانت از حقوق زنان باید به تصویب برسند، بلکه همچنین کلمات و عباراتی که حکایت از تحقیر زنان است، باید از زبان روزمره و عمومی زدوده شود. یا مثلاً برای رسیدن به آگاهی زیست‌محیطی و جلوگیری از تخریب طبیعت، باید هر گونه تعبیر زبانی را که نشان‌دهنده‌ی بی‌اعتنایی به محیط زیست است از زبان حذف کنیم.
نقدِ ادبی یا سخن‌سنجی دانشی برای بررسی ویژگی‌ها و تفسیر نقاط قوت و ضعف یک اثر ادبی و تحلیل و ارزیابی آن در کنار تشریح جوانب پیچیدهٔ آثار ادبی و روشی برای سنجش اعتبار و مقام آن‌ها است. به کسی که نقد ادبی می‌داند، منتقد ادبی می‌گویند.

نقد ادبی به معنای مطالعه، بحث، ارزیابی و تفسیر محصولات ادبی یا ماده خود ادبیات است. نقد ادبی می تواند به شکل یک گفتمان نظری بر اساس نظریه ادبی باشد و یا بحث مفصل تری که حالت گزارش گونه در باب یک اثر ادبی داشته باشد. این نوشته های گزارش گونه اغلب در قالب نوشته های روزنامه نگاری یا یادداشت هایی در زمان پدیدار شدن آثار ادبی رخ می نماید و در مواردی با قضاوت هایی یا اظهار نظرهایی در مورد خوب بودن یا نبودن، ارزش مند بودن یا نبودن اثر ادبی همراه است.
دیون زرین دهان در مبحث 53 خود می گوید ارسطو را باید نقطه آغاز نقد ادبی دانست. و بر این اساس تاریخ این پدیده دست کم تا سده چهارم قبل از میلاد به عقب می نشیند. ارستو در بوتیقا در مورد بسیاری از آثار هنری دوران صحبت می کند و مفاهیم میمزیس و کاتارسیس را مطرح می کند که امروزه نیز در نقد اهمیت بسیاری دارند. افلاتون در همان دوران به شعر حمله می کند و آن را هنری دست دوم، تقلیدی و نادرست می داند. بهاراتا مونی (Bharata Muni) در همین دوران در ناتیاشاسترا (Natya Shastra) در مورد نمایش های سانسکریت و ادبیات کهن هند اظهار نظر می کند. فلیسین مارسو (Félicien Marceau) معتقد است استقبال (پاستیش) بهترین نوع نقد ادبی است و با توجه به اهمیتی که گذشتگان به تقلید می دادند این نظر غریبی نیست.

سنت تفسیری مرسوم در ادیان ابراهیمی در سده های میانه را می توان از عناصر شکل دهنده مطالعات نقد ادبی دانست. از سده نهم میلادی نیز در ادبیات عربی آثاری برای نخستین بار مشخصا در زمینه نقد نگاشته شده است که از این میان می توان نخست کتاب الحیوان و دوم کتاب البیان و التبیین نوشته جاحظ و کتاب البدیع نوشته عبدالله ابن المعتز را نام برد.

نقد ادبی در دوران مدرن بیشتر به سمت نظریه ادبی به معنای بحث و بررسی فلسفی در مورد ادبیات و موضوعات آن پیش رفته است. ارتباط این دو یعنی نظریه ادبی و نقد را می توان عام و خاص من وجه تلقی کرد به این معنی که بخشی از این هر دو با هم مشترک است ولی هرگز همنهشت یا متباین نیستند. این موضوع البته جای مناقشه دارد. از جمله جان هاپکینز اصرار دارد نظریه ادبی و نقد ادبی فرقی با هم ندارند. عده ای نیز معتقدند نقد ادبی به معنای کاربرد عملی نظریه ادبی است.
‏ گفتنی است این برنامه پیش از شبکه رادیویی فرهنگ پخش شده است.

تنظیم کننده گنجینه:ويدا بابالو

دبیر سرویس : علي جعفري فوتمي

سرویس فرهنگ و هنر

زمان بارگذاری:21:0 03/01/1396

تصویر گنجینه

 

مدت:

29':00"

29':00" | صدای گنجینه

 

ایمیل شما:

email icon