no related item

شنونده: 13
دریافت: 33
بازدید: 1151

تیر|94

24

15:0

ديالوگ

نمایش‌های آیینی و سنتی

ایران‌صدا: در این قسمت از برنامه‌‌ی دیالوگ، درباره‌ی نمایش‌های سنتی از جمله تعزیه و مسائل مربوط به آن گفت‌وگو شده است.

کارشناس/مهمان: دکتر بهروز محمودي بختياري مدير هنري,  

«نمایش های آیینی–سنتی» امری تازه و جدید نیستند و از آنجا که هنر تئاتر در سویه‌ای از آیین– مناسک مذهبی زاده و پرورده شده است، می توان گفت که در دوره‌ای از تاریخ، که این دو پدیده‌ی تئاتر و مذهب یکی بوده‌اند، تفاوت چندانی میان آیین –مناسک «مذهبی» و آیین –مناسک «نمایشی» وجود نداشته است؛ اما آنچه در تئاتر معاصر به نام «نمایش آیینی» اجرا می‌شود، اکثراً به دور از مفهومی مذهبی است و بیشتر جنبه‌های ظاهری و قراردادی آیین و مناسک را تقلید می‌کند و استفاده از این ریخت برای به‌کارگیری ترفندی نمایشی است. نمایشنامه‌نویس و کارگردان در این شیوه می‌کوشند با کاربرد آیین و مناسک، تجربیات و مکاشفه‌ی خاص خود را به گروه اجراکنندگان و از این طریق به بینندگان انتقال دهند.
تعزیه یکی از انواع نمایش‌های آیینی است. هنر تعزیه، در طول زمان، تغییراتی را به خود دیده‌است؛ اما هنوز هم جزو اصیل‌ترین و پرسابقه‌ترین هنرهای ایرانی و اسلامی مردمان ایران است. در استان‌های مختلف ایران از شمالی‌ترین شهرهای خراسان و آذربایجان تا جنوبی‌ترین شهرهای سیستان و خوزستان، از پهنهه‌ی کویر تا حاشیه‌های زاگرس و البرز و از دریای خزر تا خلیج فارس، در ایام ماه محرم، تعزیه برگزار می‌شود. نسخه‌های اشعار این نمایش مذهبی در سراسر ایران تفاوت کمی با هم دارند. مردم، همه‌ساله، از اول ماه محرم، به مناسبت سالروز واقعه‌ی عاشورا، در شهرها و روستاهای ایران، مسجدها و تکیه‌ها را با قالی و قالیچه آذین می‌بندند و دیوارها و منبر را سیاه‌پوش می‌کنند.
تا چند سال قبل، شبیه‌خوانی و تعزیه‌خوانی از هفتم محرم در میدان‌ها و صحن حیاط حسینیه‌ها و تکیه‌ها در شهرستان‌ها معمول بود. شبیه‌خوان‌ها که برای این کار تعلیم یافته بودند، کار خود را با طبل، شیپور و کرنا در محل تعیین‌شده آغاز می‌کردند. مردان از یک سو و زنان از سوی دیگر، کم‌کم جمع می‌شدند و به تماشای مراسم شبیه‌خوانی و تعزیه‌خوانی می‌ایستادند. معمولاً یک یا چند ریش‌سفید، مأموریت راهنمایی مردم و حفظ نظم محیط برگزاری تعزیه را بر عهده داشتند.
شبیه‌خوان‌ها هر روز یکی از وقایع کربلا را نشان داده و شبیه‌خوانی مربوط به آن را نمایش می‌دهند. بازیگران نیز معمولاً نقش خود را از روی نوشته‌هایی که دارند می‌خوانند و نقش‌ها را به‌ترتیب اجرا می‌کنند. شبیه‌خوان‌ها در سئوال و جواب‌ها تناسب آوایی را رعایت می‌کنند؛ مثلاً اگر حسین یا ابوالفضل عباس (ع) سئوال و جوابی ردوبدل کنند و حسین‌بن علی (ع) سؤالی را با شوروحال خاصی بپرسد، عباس(ع) نیز پاسخ او را با تناسب و آهنگین می‌دهد. البته مخالف‌خوان‌ها و اشقیاخوان‌ها، شعرها را با صدای بلند و بدون تحریر می‌خوانند و حالتی پرخاش‌گرانه دارند.
تعزیه‌نامه نیز، به عنوان یکی از اصلی‌ترین متن‌های شبیه‌خوانی، در اختیار تعزیه‌خوانان قرار دارد. تعزیه‌نامه، متنی است که تعزیه‌گردان برای اجرای تعزیه‌ای گرد آورده یا می‌نگارد و پیش از آغاز تعزیه میان شبیه‌خوان‌ها پخش می‌کند. گاهی به تعزیه‌نامه، «نسخه» هم می‌گویند.
در این قسمت از مجموعه برنامه‌های دیالوگ سعید اسلام‌زاده، در گفت‌وگویی با بهروز محمودی بختیاری، مدیر هنری و نویسنده‌ی نمایش‌های متعدد، موضوع نمایش‌های آیینی، از جمله تعزیه، را بررسی کرده است.
دکتر بهروز محمودی بختیاری، مترجم و مدیر هنرهای نمایشی پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران و دانشیار دانشگاه است. وی از سال 1384 تا 1393 عضو هیأت علمی پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران بوده است. او همچنین ترجمه کتاب شکسپیر برای همه از مجموعه دامیز و نمایش‌های شایعات، گم‌شده در یانکرز، انتخاب آقای هابسن، طبیعت بی‌جان، مولسوئینی و فراسوی افق را نیز در کارنامه فعالیت‌های خود دارد.
گفتنی است مجموعه برنامه‌های دیالوگ پیش از این، از رادیو نمایش پخش شده است.

تهیه کننده اینترنتی: مريم حسيني

دبیر سرویس: علي جعفري فوتمي

سرویس فرهنگ و هنر

منبع : راديو نمايش

تهیه کننده برنامه اصلی : محسن جواهري,

کلید واژه : نمايش, تئاتر, تعزيه,

تصویر تکمیلی برنامه

تصویر تکمیلی برنامه

تصویر تکمیلی برنامه

 

 
مدت:

52':22"

 

52':22" | صدای اصلی برنامه

 

ایمیل شما:

email icon