no related item

شنونده: 1
دریافت: 9
بازدید: 540

اسفند|95

07

15:0

فرهنگ مردم

آداب پایان کار درو در خوزستان

ایران صدا: آدمیان نخستین به فرآیند «کشت» فقط به‌عنوان یک فن نگاه نمی‌کردند، بلکه کشاورزی برای آنها یک آیین بود. البته اکنون نیز در جوامع کشاورزی، نگاه آیینی به کشت وجود دارد .

قربانی کردن یکی از رسوم جاری در میان کشاورزان است؛ قربانی کردن برای توفیق در «کاشت، داشت و برداشت» انجام می‌شود. قربانی‌ هایی که در آغاز کاشت انجام می ‌شد، در آغاز برداشت و گندم‌کوبی هم تکرار می ‌شد. برخی تحقیقات نشان می‌ دهد که قربانی کردن برای امور کشاورزی در برخی کشورهای اروپایی هم وجود داشته‌ است، مثلا فنلاندی ‌ها و آلمانی ‌ها در فرآیند کشاورزی میش، بز، گربه و سگ قربانی می‌کردند.
پژوهش‌ های زیادی برای یافتن دلیل قربانی کردن در آیین ‌های کشاورزی انجام شده‌ است. به ‌نظر می‌رسد که نیت برگزاری این مراسم، تامین محصول نیکو است. این آیین بین جماعتی با جماعت دیگر و قومی با قوم دیگر، به‌ شکل متفاوتی برگزار می‌شود. یکی از شهرستان ‌هایی که این آیین در آنجا به ‌شکل متفاوتی برگزار می‌شود، شوش است. این شهر، یکی از قطب‌ های کشاورزی ایران است و در آنجا گندم به ‌وفور کاشت و برداشت می‌شود.
شهرستان شوش بیش از ۲۰۰ روستا دارد که قبل یا بعد از برداشت گندم، آیین قربانی را به نام «تیراردم» اجرا می‌کنند؛ «تیراردم» مانند سایر آیین ‌های قربانی‌ برای رضای خدا و پربرکت بودن محصول کشت‌ شده انجام می‌شود. در این آیین، زمین‌ دار یا کشاورز قبل یا بعد از برداشت گندم، گوسفندی را قربانی می‌کند، البته خود و خانواده کشاورز یا زمین‌ دار از گوشت گوسفند قربانی ‌شده نباید بخورند. آنها رسم دارند که گوشت را فقط به کمباین‌ داران بدهند، چون آنها شبانه‌روزی کار می‌کنند و زحمت زیادی می‌کشند، البته بعضی هم این گوشت را به فقیران می‌دهند. قبل از صنعتی شدن برداشت گندم، رسم بود که گوشت قربانی فقط به فقرای منطقه داده می‌شد.
کشاورزان شوشی معتقدند که این رسم، پیشینه‌ تاریخی دارد و از زمان حضرت ابراهیم (ع) تاکنون اجرا می‌شود. البته ریشه‌ این بحث احتمالا به ماجرای حضرت ابراهیم (ع) و قربانی کردنش برمی‌گردد که محل مطالعه انسان‌ شناسی دینی و اساطیری است.
یکی دیگر از رسوم در جوامع کشاورزی این است که کشاورزان مقداری از محصول زمین خود را به فقرا می‌دهند؛ مثلا محصول یک هکتار از زمین خود را برای نیازمندان کنار می‌گذارند که نشانهی تغییر در رسم قربانی کردن است. به این معنا که جای قربانی کردن و بخشیدن گوشت آن، به نیازمندان کمک‌های دیگری داده می‌شود.
در جوامع کشاورزی، داستان ‌های اسطوره ای هم وجود دارد که اصطلاحا به آنها «مردم ‌نمایی اساطیری» می‌گویند. در گذشته‌های بسیار دور، مردم ‌نمایان متفاوتی در میان جوامع کشاورزی دیده می‌ شد که از جامعه ‌ای به جامعه دیگر، چهره ‌ها و نام‌ های متفاوتی داشتند و قوت و شدت تاثیرشان نیز متفاوت بود.
این فعال میراث فرهنگی خوزستان با بیان اینكه در منطقه خوزستان، اسطوره‌ای به نام «مادر محصول» یا «ام المحصول» وجود دارد، گفت: مردم عرب در گذشته درباره آن گمان می‌کردند که او در آخرین خوشه‌های گندم ساکن است که مهم‌ترین بخش محصول است و برکت زیادی دارد. همچنین «ام المساحی» در داستان‌ های شفاهی مردم عرب خوزستان بسیار مورد اشاره و برگرفته از جامعه کشاورزی این منطقه است. این اسطوره دربارهی زنی است که دست‌ هایی شبیه بیل دارد و شبها در گندمزارها پرسه می‌زند. پدرها و مادرها داستان این زن را شبها برای فرزندان ‌شان تعریف می‌کنند که آنها بترسند و شبها به زمین ‌های کشاورزی نروند.
با مطالعه مردم‌ نگارانه جوامع مختلف و قیاس آنها با یکدیگر، اشتراک‌های شگفت‌ انگیز میان فرهنگ‌ های بسیار دور نسبت به یکدیگر، به‌راحتی دیده می‌شود، مثلا آلمانی ‌ها با اولین و آخرین خوشه‌های کشت‌ شده گندم، دسته ‌ای از گندم می‌سازند و روی میز می‌گذارند و از آن استفاده نمی‌کنند، چون معتقدند که خوش ‌یمن و مبارک‌ است. همچنین فنلاندی ‌ها معتقدند، در هر سری از کشت، نخستین خوشه ‌ها موجب نزول برکت بر اهل خانه و حفظ آ‌نها از بیماری، صاعقه و ... می ‌شود، در این مورد، شباهتی میان آنها و داستان «ام المحصول» وجود دارد.
گفتنی است برنامه پیش از این از شبکه رادیویی ایران پخش شده است.

تهیه کننده اینترنتی: اعظم سادات جعفرآبادي

دبیر سرویس: علي جعفري فوتمي

سرویس فرهنگ و هنر

منبع : راديو ايران

تهیه کننده برنامه اصلی : ناهيد گودرزي,

گوینده : شهين مهين فر, محمدمحسن رفيعي,

نویسنده : صادقه صحت,

کلید واژه : فرهنگ عامه, ذکر صلوات در پايان کار درو, درو در خزستان,

تصویر تکمیلی برنامه

 

 
مدت:

23':18"

 

23':18" | صدای اصلی برنامه

 

ایمیل شما:

email icon