مناطق حفاظت شده ایران 

ایران صدا : مناطق حفاظت شده ، اراضی به نسبت وسیع با ارزش حفاظتی زیاد که با هدف حفظ و احیای رویشگاههای گیاهی و زیستگاههای جانوری انتخاب می ‌شوند . مناطق حفاظت شده، محیطهای مناسبی برای اجرای برنامه‌های آموزشی و پژوهشهای زیست محیطی به شمار می‌ آیند. انجام فعالیتهای گردشگری و بهره ‌برداری مصرفی و اقتصادی مناسب با نواحی هر منطقه و براساس طرح جامع مدیریت مناطق، مجاز است ./ گروه دانش و فناوری 

پناهگاه حیات وحش: محدوده‌هایی با زیستگاههای طبیعی نمونه برای جانوران وحشی که به منظور حمایت از جمعیت گونه‌های جانوری و افزایش سطح کیفیت آن‌ها انتخاب می‌ شوند. کمترین وسعت پناهگاه‌های حیات وحش باید به حدی باشد که ضمن رفع نیاز گونه‌های جانوری، پیوستگی و ارتباط متقابل واحدهای آن ‌ها را نیز تضمین کند. این مناطق، ‌محیط‌ های مناسبی برای فعالیت ‌های آموزشی و پژوهشی به ویژه در ارتباط با جانوران وحشی به شمار می‌ آیند. بهره‌ برداری‌ های مصرفی و سازگار و هم چنین فعالیت‌ های گردشگری کنترل شده در پناهگاه مجاز است.

پارک ملی مناطق طبیعی به نسبت وسیع و دارای ویژگی ‌های خاص و اهمیت ملی به لحاظ زمین‌ شناسی، بوم شناسی، جغرافیای زیستی و چشم انداز، با اهداف حفظ وضعیت‌ زیستی و طبیعی، بهبود جمعیت گونه‌های جانوری و رویشگاههای گیاهی و هم‌ چنین بهره‌ برداری تفرجی به عنوان پارک ملی انتخاب می ‌شوند. پارک‌ های ملی محل مناسبی برای فعالیت‌ های آموزشی، پژوهشی و گردشگری در طبیعت به شمار می ‌آیند. به منظور حفاظت بنیادی از تنوع زیستی، ذخایر ژنتیکی، یکپارچگی اکولوژیکی و چشم‌اندازها، فعالیت‌ های مرتبط با بهره ‌برداری ‌های مصرفی و مسکونی در این مناطق مجاز نیست . به همین دلیل، برای پارک‌ های ملی پشتوانه قانونی حفاظتی مستحکم ‌تری نسبت به سایر مناطق حفاظت شده پیش ‌بینی شده است.
منطقه شکار ممنوع: در زیستگاه‌هایی با ویژگی‌ های بارز که جمعیت جانوری آن‌ ها به دلیل شکار بی رویه رو به کاهش است و از این رو به حمایت نیاز دارند، برای مدتی محدود و به طور معمول 3 تا 5 سال، شکار ممنوع می ‌شوند. چنانچه جمعیت جانوری منطقه‌ ای در این دوره ترمیم شود، می ‌توان آن را با توجه به سایر معیارها، به عنوان یکی از مناطق چهارگانه تحت مدیریت تعیین کرد.

راهکار تعیین مناطق شکار ممنوع را می‌ توان پشتوانه‌ ای برای حفاظت از ذخایر طبیعی کشور، نوعی آزمون برای بررسی قابلیت‌ های مناطق، برای پیوستن به مجموعه مناطق حفاظت شده دانست. تاکنون 15 منطقه پس از سپری کردن دوره‌های زمانی ممنوع بودن شکار، به یکی از مناطق چهارگانه ارتقا یافته‌ اند. در حال حاضر 116 منطقه نیز با مساحتی حدود 86 هزار کیلومتر مربع به عنوان شکار ممنوع تحت مدیریت قرار دارند.

اثر طبیعی ملی: پدیده‌ها یا مجموعه‌ های گیاهی و جانوری به نسبت کوچک، جالب، کم‌ نظیر،‌استثنایی غیر متعارف و غیر قابل جایگزین که دارای ارزش‌ های حفاظتی، علمی، تاریخی یا طبیعی باشند، با هدف حفظ و حراست به عنوان اثر طبیعی ملی انتخاب می‌ شوند. اقدامات حفاظتی در مورد این پدیده‌ها، باید تضمین کننده پایداری بهره ‌برداری غیر مصرفی از آن‌ها در طول زمان باشد.

ذخیره‌ گاه زیست کره: ایده احداث ذخیره ‌گاههای زیست کره به عنوان یک طبقه حفاظتی جدید و راهکار مدیریتی نوین برای حل تضادهای بین انسان و طبیعت و رفع کاستی‌ هایی که در دیگر طبقات حفاظتی وجود دارد در اوایل دهه 1350 از طرف یونسکو مطرح شد.
شبکه جهانی ذخیره‌گاههای زیست ‌کره از مجموعه ‌ای از مناطق حفاظت شده در کلیه اقلیم ‌های حیاتی، بیوم‌ ها و پروانس‌ های جغرافیایی زیستی تشکیل شده است.

وجه تمایز ذخیره ‌گاههای زیس تکره از دیگر طبقات حفاظت شده ، روش برنامه ‌ریزی و مدیریت مناسب آن‌هاست که بر پایه استفاده‌ های چند منظوره و سپردن نقش اساسی و سازنده جوامع محلی استوار است. در این برنامه‌ ریزی‌ ها، توجه به ارتباط متقابل انسان و مبالغ طبیعی و استفاده پایدار، زمینه حفاظت و حمایت از منابع ژنتیکی گیاهی و جانوری، پژوهش، نظارت و کنترل پیوسته زیست محیطی را فراهم می‌ سازد.

ایران از جمله کشورهای پیشگام و موثر در تحقق برنامه انسان و کره مسکون سازمان یونسکو محسوب می‌ شود . با انتخاب و اختصاص 9 منطقه از بین مناطق حفاظت شده موجود در سال 1355، ایران نقش مهمی در شکل ‌گیری نخستین گروه از شبکه‌ جهانی ذخیره ‌گاههای زیست کره ایفا کرد .

ذخیره‌گاههای زیست کره ایران عبارتند از: گلستان – دریاچه ارومیه – کویر – توران – ارسباران – ارژن و پریشان – گنو – طر و میانکاله.
شبکه جهانی ذخیره‌گاه‌های زیس تکره، هم اکنون شامل 482 منطقه در 102 کشور است ...

دکتر اسماعیل کهرم، استاد محیط زیست درباره مناطق حفاظت شده ایران توضیح میدهد، بشنوید ...