ضوابط ثبت آثار در فهرست میراث جهانی یونسکو 

ایران صدا: بارها در خبرهای مربوط به میراث فرهنگی شنیده‌ اید که اثری در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌ است . اما این فهرست به چه معناست ؟ چه آثاری و با چه خصوصیاتی می ‌توانند در این فهرست ثبت شوند ؟ و آیا اصولا ثبت در این فهرست مزایایی دارد ؟ کشورمان ایران تاکنون تنها موفق به ثبت 9 اثر شده است ... / گروه دانش و فناوری 

سازمان علمی - فرهنگی یونسکو در سال 1972 ، معاهده‌ ای را در مورد میراث فرهنگی و طبیعی جهان به تصویب رساند. یونسکو در این معاهده چهارچوب‌ های خاصی را برای میراث فرهنگی تعریف می‌ کند . چارچوب ‌هایی که بتواند تا حد امکان معیارهای جهانی را با تمام تفاوت‌ های موجود بین فرهنگ ‌ها و ارزش ‌های مورد نظر آنها در نظر بگیرد .
تاکید اصلی این معاهده بر حفظ میراث فرهنگی جهان در برابر خطرات و آسیب ‌هایی است که هم از طرف طبیعت و هم از طرف عوامل انسانی ، این ثروت ‌ها را تهدید می‌ کند . طبق اصول این معاهده ، برخی از آثار فرهنگی و طبیعی جهان ، به دلیل دارا بودن ارزش‌ های استثنایی و منحصر به فرد ، متعلق به کل بشریت است و بنابراین دولت‌ ها و همچنین جامعه جهانی باید تلاش بیشتری در راه حفظ آنها به خرج دهند .

معیارهای شش گانه :
برای آن که اثری فرهنگی بتواند در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت برسد لازم است حداقل با یکی از معیارهای شش ‌گانه این معاهده انطباق داشته باشد . به زبان ساده و به طور خلاصه اثر کاندیدای ثبت باید :
معرف نبوغ یا دست آورد خلاقانه انسان باشد ، تبادل ارزش‌ های انسانی را در طول دوره ‌ای خاص از تاریخ نشان دهد ، شاهدی از سنت ‌های درخشان فرهنگی زنده و یا از میان رفته باشد، نشان دهنده نمونه‌ای خاص از یک سبک معماری باشد ، یا این که استفاده هوشمندانه انسان از زمین و محیط پیرامونش را جهت استقرار نشان و سرانجام این که به طور مستقیم یا ملموس با سنت ‌ها ، عقاید ، آثار هنری یا ادبی در ارتباط باشد .

روند بررسی آثار :
هر سال دولت‌ ها فرصت دارند تا پرونده یکی از آثار فرهنگی و یا طبیعی خود را به کمیته " میراث جهانی " یونسکو ارسال کنند . این پرونده باید دارای توضیحات کاملی از نظر فنی ، تاریخی ، معماری و سایر موارد مربوط باشد . کارشناسان کمیته میراث جهانی ، پس از دریافت پرونده‌ ها ، آن‌ ها را بررسی می ‌کنند و در موارد لازم با سفر به کشورهای متقاضی از نزدیک به بررسی آن اثر تاریخی و فرهنگی و یا طبیعی می‌ پردازند . چنان چه پرونده حداقل معیارهای لازم را داشته باشد باید در انتظار مجمع سالیانه کمیته ثبت جهانی بماند تا با حضور نمایندگان دولت‌ ها ، رای گیری به عمل آید و به این ترتیب بتواند در فهرست میراث جهانی ثبت شود . این نشست سالانه، هر سال در یکی از شهرهای دنیا برگزار می ‌شود.

کشورهای صاحب رکورد :
از سال 1978 روند بررسی و ثبت آثار کشورها در فهرست یونسکو آغاز شد . در میان کشورهای جهان ایتالیا با 41 ، اسپانیا با 39 و چین با 33 اثر بیشترین آثار ثبت جهانی را دارا هستند . ایران نیز تاکنون توانسته ‌است 9 اثر تاریخی را در این فهرست به ثبت برساند . زیگورات چغازنبیل ، تخت جمشید ، میدان نقش جهان ، تخت سلیمان ، ارگ بم ، پاسارگاد ، گنبد سلطانیه ، بیستون و قره کلیسا آثار ثبت شده ایران در فهرست یونسکو هستند . ایران در سال 1979 سه اثر خود یعنی چغازنبیل ، تخت جمشید و نقش جهان را همزمان ثبت کرد و از آن پس به مدت بیست و چهار سال یعنی تا سال 2003 ، هیچ پرونده‌ ای را به کمیته میراث جهانی ارائه نکرد .

مزایای ثبت جهانی :
ثبت یک اثر در فهرست میراث جهانی باعث می‌ شود تا خواه ناخواه توجه بیشتری چه از سوی متخصصان و چه از سوی مردم نسبت به آن جلب شود . در ضمن سازمان یونسکو و سایر سازمان ‌های جهانی مرتبط با بناها و یادگارهای تاریخی و فرهنگی نیز کمک‌ های فنی و علمی خود را در صورت نیاز در اختیار کشور صاحب اثر می‌ گذارند . همچنین صندوقی جهت حمایت‌ های مالی از آثار تاریخی ثبت جهانی نیز وجود دارد ...

گفتگو با مهدی نورعلیشاهی ، کارشناس گردشگری درباره ضوابط ثبت آثار در فهرست میراث جهانی یونسکو ، بشنوید ...