سراب مقاوم سازی مسکن ..! 

ایران صدا: شاید به مزاج شما خیلی خوش نیاد اگر بدونید که کمتر از 5 درصد ساختمان‌ ها به شکل صنعتی ساخته می ‌شوند و متاسفانه در اجرای تکنولوژی‌ های نوین ساختمانی، نیروی حرفه ای در کشور وجود ندارد. این موضوع را با دکتر محمود فاطمی عقدا، معاون وزیر مسکن و شهرسازی در میان گذاشتیم .../گروه دانش و فناوری 

حتما تا به حال شنیده اید که در برنامه های تبلیغاتی و یا پوسترهایی که از سوی سازمان های مسئول ترویج فرهنگ مقاوم سازی منتشر شده است، اعلام کرده اند که مقاوم سازی تنها درصد اندک هزینه اضافی را در ساخت و ساز ساختمان شما در بر خواهد داشت.
آری همین نگاه غلط به مقاوم سازی است که هزینه های آن را اضافی می داند. به راستی آیا خوب ساختن و طبق مقررات آیین نامه ای پیش رفتن، از دست دادن سرمایه است آیا صرف تنها 10 الی 15 درصد هزینه در هر ساختمانی که در هنگام وقوع حوادثی چون زلزله حافظ جان هزاران انسان بی گناه خواهد بود و علاوه بر آن جلوی خسارات فراوان اقتصادی را نیز خواهد گرفت، صرف هزینه اضافی است.
واقعیت اینجاست که این هزینه و صرف آن برای هر ساختمانی الزامی است. هزینه ای که برای فراموش کردن آن، هزینه به مراتب سنگین تری به نام جان خود را خواهیم پرداخت.

در حال حاضر در کشور ما تنها مرجع مقاوم ‌‌سازی، دستور العملی است که توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور با همکاری پژوهشگاه بین‌ المللی زلزله ‌شناسی و مهندسی زلزله، تحت عنوان « دستور العمل بهسازی لرزه‌‌ ای ساختمانهای موجود » تدوین شده است. متأسفانه روش اجرای این دستور العمل هنوز به طور کامل برای کارشناسانی که از آن استفاده می‌‌ کنند مشخص نیست و هنوز مراکز مختلف در خصوص نحوه استفاده از آن توافق ندارند و متخصصان امر به سلیقه خود آن را اجرا می ‌‌نمایند. هر چند سازمان مدیریت با برگزاری دوره‌‌هایی سعی دارد آموزش‌‌ های لازم را به کارشناسان بدهد. برای ساختمانهای شخصی هنوز تجربه مقاوم ‌سازی کاملی وجود ندارد اما مراجعه به مهندسانی که قبلاً این کار را در پروژه‌‌ های دولتی انجام داده‌‌ اند می ‌‌تواند مفید باشد.

مراحل انجام مقاوم سازی به این صورت است:
1- ابتدا بازرسی از ساختمان و ارزیابی اولیه و کیفی انجام می‌‌ شود.
2- بازرسی کامل و مطالعات کمی: در این مرحله احتمالا انجام برخی آزمایشات یا کنده‌ کاری‌‌ ها در ساختمان ضروری است. در این مرحله نیاز یا عدم نیاز ساختمان به مقاوم ‌‌سازی مشخص می‌‌ شود.
3- ارایه طرح مقاوم‌ سازی: پس از انجام مطالعات کمی و در صورت نیاز، طرح مقاوم‌ سازی ساختمان به صورت نقشه و دستور کار ارایه می ‌‌شود.
4- اجرای طرح مقاوم‌ سازی: ممکن است در این مرحله برخی از قسمتهای ساختمان به صورت موقت تخلیه شود. در ساختمانهای شخصی بسته به نوع ساختمان و تعداد طبقات و ... ممکن است نیاز به تخلیه کامل ساختمان باشد.

هزینه انجام مقاوم سازی سه قسمت است:
1- هزینه مراحل یک و دو فوق که تقریبا برابر هزینه طراحی مجدد ساختمان است.
2- هزینه مرحله سوم بسته به نوع ساختمان و نوع مقاوم‌ سازی مورد نیاز متغیر است و ممکن است از یک تا چند برابر هزینه طراحی ساختمان باشد.
3- هزینه اجرا: کاملا بستگی به طرح مقاوم ‌سازی دارد ولی معمولا هزینه ‌‌این کار نسبت به همان مقدار عملیات اجرایی در ساختمانهای در حال ساخت بیشتر است.

نتایج مقاوم سازی تا چه حد قابل اطمینان است؟
در اینجا نکته‌‌ ای وجود دارد که شاه کلید بسیاری از مشکلات ساختمان‌‌ سازی کشور ما است. به طور کلی از دیدگاه کارشناسی در سطح بالایی می ‌‌توان به نتایج کار مقاوم‌ سازی اطمینان داشت، مخصوصاً در ساختمانهای معمولی؛ چرا که هدف از مقاوم‌ سازی در اینگونه ساختمانها صرفا ایمنی جانی است و دستیابی به این هدف بسیار سهل ‌تر از دستیابی به اهداف مقاوم ‌سازی در ساختمانی مانند مخابرات است که در آن تمام دستگاه‌‌ ها و سیستم‌‌ های پیشرفته و حساس نیز باید در حین و بعد از زلزله به کار خود ادامه دهند.
شاه کلیدی که از آن گفتیم این است که، مهندسان و پیمانکاران و کارفرمایان، تغییری نمی‌‌ کنند، اما چرا طراحی و اجرای ساختمانها معمولاً غیر ایمن است اما، به مقاوم ‌سازی می ‌‌توان تا حد زیادی مطمئن بود؟ پاسخ در اینجاست که به دلیل علمی بودن و تخصصی بودن و از همه مهمتر جدید بودن بحث مقاوم سازی، کارفرمایان و پیمانکاران هیچگونه ادعایی مبنی بر مهارت تجربی در این زمینه ندارند و کار در دست مهندسان واقعی است و علاوه‌‌ بر آن کارفرمایانی به مقاوم سازی دست می‌‌ زنند که حساسیت خاصی به این موضوعات قائل هستند و این باعث می ‌شود مهندسان راحت ‌تر کار خود را انجام دهند. در حالی که در ساختمان‌‌ سازی که آن هم کاری بسیار علمی و دقیق است، متأسفانه به غیر از مهندسان، همه مدعی هستند و حاصل کار را می ‌‌بینیم.

و در پایان، تخریب و نوسازی به جای مقاوم سازی
شکی نیست که در شرایط کنونی تخریب و نوسازی تنها راه باقی مانده پیش روی اکثر بافت های فرسوده کشور است چرا که اصولا مقاوم سازی برای چنین ساختمان هایی عملی نیست. در چنین شرایطی مردم ایران نیز هر چه سریع تر باید خود را با تغییرات هماهنگ کرده و با عزم تمام به سمت نوسازی واحدهای مسکونی خویش پیش بروند. در این میان تسهیلات بلاعوض دولتی که پیش از وقوع زلزله و به نحو صحیحی در اختیار مردم قرار گیرد، نقش اساسی و حیاتی را بر عهده خواهد داشت.
از سوی دیگر تربیت افراد متخصص و ماهر در کنار حرکت به سوی صنعت ساختمان سازی مدرن، مطابق با استانداردهای پیشرفته از جمله اهدافی هستند که باید در جهت آنها گام برداشت. بیایید حرکت کردن پیش از زلزله را بیاموزیم و این بار جلوتر از آن گام برداریم ...

با تازگی، محمود فاطمی عقدا، رییس مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن گفته که کمتر از 5 درصد ساختمان‌ها به شکل صنعتی ساخته می‌ شوند. در این باره گفتگوی احمد پازوکی با او را بشنوید ...