کودکان بیش فعال 

ایران صدا: بیش ‌فعالی اختلالی است که در آن کودک دارای علایمی همچون پرتحرکی ، پر فعالیتی ، کمبود توجه و یا تمرکز است . 6 درصد دانش ‌آموزان مقطع ابتدایی تهران دارای اختلال بیش‌ فعالی هستند . این کودکان اغلب به جای راه رفتن می ‌دوند ؛ بسیار جسور هستند و دست به کارهای خطرناکی مانند پریدن از روی بلندی ، دست به گاز و چاقو می زنند و بعد از انجام اعمال خطرناک هم عبرت نمی گیرند ... / گروه دانش و فناوری 

معمولا علایم این اختلال بعد از 3 سالگی آغاز و معمولا تا قبل از 7 سالگی تشخیص داده می‌ شود . اختلال بیش‌ فعالی از 12 سالگی به بعد تا 20 سالگی رو به بهبود می ‌رود و درصد کمی از علایم اختلال در بعضی از این کودکان و نوجوانان تا بزرگسالی ادامه پیدا می ‌کند .
تحقیقات نشان داده است حدود 5 درصد کودکان دوره دبستان دچار اختلال بیش فعالی اند و این اختلال در پسران 3 تا 5 برابر شایع تر از دختران است و اغلب در پسران اول خانواده دیده می شود .
کودکان بیش فعال از دوره نوزادی علائم بیماری را به اشکال مختلف از خود بروز می دهند . اما والدین به دلایل گوناگون و مهم تر از همه عدم آگاهی معمولاً تا سن 5 تا 7 سالگی متوجه این مشکل فرزند خود نمی شوند تا درصدد چاره جویی و درمان برآیند .

نحوه ارتباط با دیگران :
کودکان بیش فعال به علت شیطنت و تحرک بیش از حد ، معمولاً تا قبل از مدرسه در خانه اند و حاضر به پذیرفتن محیطی همچون مهد کودک نمی شوند . با فرا رسیدن سن تحصیل و رفتن به مدرسه ، اختلال رفتاری کودک بیمار ، او را از ایفای درست نقش یک محصل باز می دارد .
این گونه کودکان نمی توانند روی فعالیت های درسی خود متمرکز شوند و در کلاس به درس و حرف های معلم خود توجه کافی ندارد . آنان بدون دلیل از جای خود بلند شده و راه می روند و حتی باعث حواس پرتی سایر همکلاسی های خود می شوند . همین مسأله موجب افت تحصیلی آن ها می شود . این افت در سال های بعد که درس ها سخت تر است و نیاز به تمرکز بیشتری دارد ، افزایش می یابد و حتی می تواند منجر به ترک تحصیل آنان شود .
آن ها در ارتباط با دیگران دچار مشکل می شوند . اغلب، رابطه شان را با همکلاسی ها زود به هم می زنند ، در نتیجه نمی توانند دوستی صمیمی داشته باشند و اغلب از طرف همسالان مطرود می شوند . آنان با بزرگ ترها هم نمی توانند رابطه ای متعارف برقرار کنند . مثلاً وقتی معلم از چنین کودکی سؤال می کند معمولاً قادر به پاسخ دادن نیست چرا که اصلاً به سؤال توجه کافی نداشته و اینجاست که معلم ممکن است فکر کند این دانش آموز مشکل شنوایی دارد یا لجباز است . همین برداشت اشتباه می تواند منجر به تنبیه کودک و تشدید مشکل و بروز بحران در ارتباط میان دوطرف (معلم و دانش آموز) شود .

لزوم آموزش والدین:
به نظر می رسد علاوه بر درمان کودک مبتلا به بیش فعالی (شامل دارو درمانی و رفتاردرمانی) آموزش والدین نیز در مورد چگونگی برخورد با کودک مبتلا از اهمیت ویژه ای برخوردار است . پدر و مادر کودک بیش فعال هر چقدر آگاهی خود را در مورد بیماری فرزندشان افزایش دهند ، بیشتر و بهتر می توانند به کودک خود کمک کنند. این افزایش آگاهی در بهبود شرایط زندگی والدین نیز تأثیر مستقیمی دارد چرا که این بیماری می تواند خانواده را با معضلاتی جدی مواجه سازد .
در صورتی که کودک مبتلا مورد بی توجهی قرار گیرد و درمان نشود ، احتمال دارد دچار افسردگی ، پرخاشگری ، انزوا و مسائلی از این دست شود که بروز چنین عوارضی به طور مستقیم روی خانواده تأثیر می گذارد و زندگی طبیعی افراد خانواده را دچار اختلال و بحران می کند . شرکت در جلسات مشاوره برای چنین والدینی در کنار پیگیری درمان فرزندنشان ضروری است . آنان باید بیاموزند که از عصبانیت و تندی پرهیز و عاقلانه و منطقی با مسأله برخورد کنند . البته این آگاهی محدود به خانواده نیست ، اولیای مدرسه هم باید آگاهی های لازم در مورد نحوه برخورد با چنین کودکانی را کسب کنند .

مسأله جدی است:
به نظر می رسد ایجاد ارتباط بین والدینی که دچار چنین مشکلی هستند ، می تواند به آنان کمک کند .
آنان از این طریق از تجربه و حمایت عاطفی یکدیگر بهره مند شده و متوجه می شوند که این یک بیماری شایع است و تنها آن ها نیستند که با چنین مشکلی دست به گریبانند .
تمام کسانی که با کودک مبتلا به بیش فعالی مرتبطند ، اعم از والدین ، سایر اعضای خانواده ، نزدیکان و اولیای مدرسه ، باید مسأله را جدی بگیرند .
برخی از پدر و مادرهای چنین کودکانی فکر می کنند این یک مشکل زودگذر است که خود به خود حل می شود . بنابراین یا اصلاً به دنبال درمان آن نمی روند یا به صورت جدی با آن برخورد نمی کنند . این کوتاهی نه تنها کودک را دچار معضلات و مخاطراتی خواهد کرد ، بلکه خانواده را نیز در معرض آسیب های روانی و اختلالات رفتاری و ارتباطی قرار خواهد داد. معمولاً روابط اجتماعی چنین خانواده هایی کم شده و خانواده دچار نوعی انزوا و گوشه گیری خواهد شد . اختلاف والدین ، ایجاد جو متشنج و ناآرام و تأثیرات منفی سایر کودکان از جمله تبعاتی است که می تواند دامنگیر چنین خانواده هایی شود .

تشخیص بموقع و جلوگیری از عوارض بیشتر :
متأسفانه در جامعه ما به دلیل نگاه های غلط ، افراد برخورد درستی با مشکلات و بیماری های روانی ندارند تا جایی که ممکن است برای انکار و حذف صورت مسأله تلاش کنند . همین موضوع باعث می شود والدین نسبت به تشخیص و درمان کودک مبتلا به بیش فعالی کوتاهی کنند . جالب آنکه این کوتاهی معمولاً ناشی از دلسوزی های نابجاست .
تحقیقات نشان داده است که در صورت درمان نشدن ، این بیماری می تواند تا دوره نوجوانی و حتی بزرگسالی نیز ادامه یابد .
چنین فردی در محیط های گوناگون مانند خانواده ، محیط کار و دوستان دچار مشکل خواهد بود و نمی تواند به عنوان عضوی طبیعی از جامعه به ایفای نقش بپردازد .
بیش فعالی ، اختلالی است که در صورت تشخیص سریع و درمان بموقع می توان از بسیاری از عوارض احتمالی آن جلوگیری کرد .
خانواده و بخصوص پدر و مادر نخستین حلقه تشخیص بیماری است . پس از تشخیص نیز علاوه بر پیگیری جدی درمان پزشکی ، بردباری و صبر و استفاده از ابزارهای تشویقی به جای سرزنش و تنبیه ، عواملی اساسی در کنترل و بهبود کودک مبتلا به بیش فعالی است...

گفتگو با دکتر مظاهری ، روانپزشک را بشنوید...