سکوت استخوان ها همیشه از رضایت نیست ...! 

ایران صدا: آن طور که می گویند لقبش بیماری خاموش است. خیلی ها آن را به اسم پوکی استخوان می شناسند. بیماری ای که اغلب پس از پیشرفت بسیار شناخته می شود و علامت خاصی ندارد . استئوپروز یا همان پوکی استخوان عبارت از حالتی است که در اثر تخریب بافت استخوانی ، توده استخوان کاهش می یابد و غالبا به شکستگی استخوان منجر می شود... / گروه دانش و فناوری 

توده استخوانی هر فرد معمولا در 30 تا 35 سالگی به بیشترین میزان خود می رسد و پس از آن ، کم شدن توده استخوانی به صورت یک روند طبیعی آغاز می شود و در واقع با افزایش سن ، مقدار استخوانی که تخریب می شود ، بیشتر از مقداری است که ساخته می شود . اگر بتوانیم ساختمان داخلی بافت استخوانی را با میکروسکوپ ببینیم ، در حالت طبیعی شبیه کندوی زنبور عسل است که با تخریب بافت استخوانی در این کندو اندازه فضاهای خالی بزرگ تر و به عبارتی پوک تر می شود و به این ترتیب ، استخوان ها به خصوص در ناحیه سر استخوان ران ، ستون مهره ها و مچ دست نازک و شکننده می شوند .
پوکی استخوان در حال حاضر از بیماری های شایع قرن حاضر است که متاسفانه به علت تغییر عادات غذایی مردم و گرایش به سمت مصرف غذاهای آماده از روند رو به رشدی برخوردار است. شروع بیماری پوکی استخوان از 35 سالگی است و حدود نیمی از زنان بالاتر از 45 سال و 90 درصد زنان بالاتر از 75 سال ، به پوکی استخوان مبتلا می شوند و به طور تقریبی از هر سه زن ، یک نفر و از هر 12 مرد یک نفر به پوکی استخوان مبتلا می شود که این امر در سال منجر به بروز ده ها هزار شکستگی ناتوان کننده در مبتلایان می شود . دکتر سلطانخواه ، ارتوپد با بیان این که حدود 5 درصد جمعیت 20 تا 70 سال ایران به پوکی استخوان در ستون فقرات مبتلا هستند می گوید : این در حالی است که در اثر ابتلا به این بیماری، استخوان ها بدون هیچ علامتی پوک می شود و وقتی علایم درد و شکستگی بروز می کند که بیماری در مرحله پیشرفته قرار دارد. وی ادامه می دهد : بعضی مواقع، وجود برخی بیماری ها مثل پرکاری تیروئید ، کم کاری غدد جنسی ، آرتریت روماتوئید ، یا مصرف بعضی از داروها مثل کورتون و لووتیروکسین باعث پوکی استخوان ها می شود .

پوکی استخوان در زنان
در زنان پوکی استخوان چهار برابر مردان دیده می شود . در سال های بعد از یائسگی و مخصوصا در سال های اول ، معمولا حجم توده استخوانی با سرعت زیاد کاهش می یابد و سپس این سرعت کم می شود ولی روند پوکی استخوان ادامه می یابد . زنان و مخصوصا آن ها که بیشتر از 60 سال سن دارند بیشترین مبتلایان به پوکی استخوان را تشکیل می دهند. در مردان با افزایش سن ، کاهش ناگهانی و عمده هورمون های جنسی ، چنان که در زنان اتفاق می افتد ، پیش نمی آید . کاهش تراکم و قدرت استخوان در آن ها خیلی آهسته تر اتفاق می افتد . اما در 65 تا 70 سالگی زنان و مردان با یک سرعت دچار پوکی استخوان می شوند. زنان در 75 سالگی به طور متوسط 25 درصد حجم استخوان های متراکم و 40 درصد حجم استخوان های اسفنجی شان را از دست می دهند و به طور کلی 84 درصد زنان بالای 80 سال دچار پوکی استخوان می شوند .

پوکی استخوان و علایم
در مراحل اولیه بروز پوکی استخوان ، علایم آن به ندرت ظاهر می شود ، که این ظاهر نشدن علایم تشخیص بیماری را دشوار می کند . دکتر سلطانخواه در مورد علایم پوکی استخوان می گوید : شکستگی خود به خود یا با کمترین ضربه بر استخوان ها و به خصوص در نواحی ران و لگن ، کمر و ستون مهره ها از اولین علایم است. از دیگر علایم هم می توان به کمردرد شدید در نقطه ای خاص که نشانه شکستگی است ، قوز پشت که موجب انحنای پشت یا قوز در آوردن می شود ، کوتاه شدن و به اعتقاد برخی از محققان افتادن دندان ها در سال های بالا اشاره کرد . از نمونه های شکستگی های خود به خودی این است که گاهی یک روز که فرد خم می شود تا ساک خرید روزانه اش را بردارد و به خرید برود، دردی شدید در پهلویش احساس می کند و بعد متوجه می شود که دنده اش شکسته است . وقتی بیماری خیلی شدید باشد ، فشارهای خفیف مثل خم شدن به جلو ، بلند کردن جارو برقی ، عطسه یا سرفه کردن ، می تواند باعث شکستگی مهره شود ، شکستگی های ناحیه لگن هم معمولا در اثر افتادن یا سقوط کردن فرد رخ می دهد . این شکستگی ها از دیگر شکستگی ها خطرناک تر است زیرا می تواند حتی خطر مرگ را به دنبال داشته باشد .
نیمی از افرادی هم که زنده می مانند معمولا تا آخر عمر علیل هستند به طوری که نمی توانند بدون مراقبت دائمی آشنا یا پرستار زندگی کنند . آن ها برای همه عمر به عصا یا چهارپایه های مخصوص راه رفتن افراد معلول (واکر) نیازمندند . کوتاه شدن قد نیز به طور طبیعی با افزایش سن ایجاد می شود ، ولی چنان چه کاهش قد بیش از 5/2 سانتی متر ، نسبت به قد سن 20 سالگی فرد باشد ، ممکن است اولین علامت پوکی استخوان باشد. به خاطر داشته باشید که ممکن است هیچ علامتی مشاهده نشود ولی به پوکی استخوان دچار شده باشید و تنها عاملی که می تواند به شما کمک کند، پیش گیری و کنترل مرتب وضعیت استخوان هاست .

پیش گیری قبل از درمان
افرادی که دچار بیماری های استخوانی شده اند ، به خوبی به اهمیت پیش گیری در این بیماری ها واقف هستند. البته سایر افراد هم می توانند بدون این که این مشکلات را تجربه کنند با به کارگیری توصیه های کارشناسان از سلامت لازم برخوردار شوند . دکتر سلطانخواه با اشاره به تاثیر پیش گیری در دو محدوده سنی زیر 20 سال و بالای 50 سال می گوید : در این دو دوره سنی ، ورزش متناسب سن ، مصرف لبنیات کافی و ویتامین D و Ca و نیز ترک سیگار می تواند از بروز پوکی استخوان پیش گیری کند . به خاطر داشته باشید که کلسیم ، استخوان ها را قدرتمند می کند و اگر ما به قدر کافی کلسیم مصرف نکنیم بدن مان سلول های استخوانی را تخریب می کند تا کلسیم مورد نیاز خود را از آن ها به دست آورد . پس مصرف کلسیم را هم فراموش نکنید . دکتر سلطانخواه توجه به نکات ذیل را در پیش گیری از حوادث ناشی از پوکی استخوان موثر می داند :
1- افراد مسن برای راه رفتن و تردد، طوری آموزش ببینند که احتمال سقوط و زمین خوردن آن ها کم شود.
2- عوامل غیرایمنی که در محیط زندگی افراد مسن وجود دارد و می تواند زمینه شکستگی را فراهم کند ، حذف شود . به عنوان مثال لبه های فرش یا قالیچه نباید طوری باشد که فرد پایش گیر کند و یا سیم های بلند تلویزیون، تلفن و... نباید در محیط منزل رها شده باشد.
3- هنگام شب نباید مسیری که فرد مسن احتمال رفت و آمد دارد، تاریک باشد و وجود نور مختصری در فضای منزل ضروری است.
4- فرد مسن زمانی که بیدار می شود و قصد بلند شدن دارد حتما باید چند لحظه ای مکث کند و سپس بلند شود تا دچار فقدان تعادل نشود.
5- تلفن باید برای افراد مسن در دسترس باشد.
6- ورزش با افزایش قدرت عضلات، احتمال سقوط را کم می کند و برای افراد مسن بنا به وضعیتشان ضروری است.
7- مشکلات چشمی که دید را در افراد مسن مختل می کند باید درمان شود تا موجب سقوط و افتادن آن ها شود.
8- تغذیه مناسب همراه با مصرف روزانه کلسیم به میزان 1500 میلی گرم . این مواد مغذی را می توانید در کشک ، لبنیات ، مغز دانه ها و... بیابید .
9- مراجعه مرتب به پزشک برای بررسی وضعیت تراکم استخوان حداقل سالی دو بار از موارد بسیار مهم است که باید به آن توجه شود ...

گفتگو با دکتر سلطانخواه را شنوید...