شبکه ملی اینترنت، موفق یا ناموفق؟ 

ایران صدا: استفاده از شبکه‌ جهانی اینترنت با هزینه‌ بالا و غیر قابل اعتماد به گونه ‌ای که با قطع شدن شبکه‌، علاوه بر ارتباط با خارج از کشور، ارتباطات داخلی هم دچار مشکل می ‌شود، باعث شد تا طرحی با عنوان شبکه اینترنت ملی در کشور مطرح شود اما ظاهراً به گفته مسوولان مربوطه تامین اعتبارات آن با مشکل مواجه شده. آیا این طرح که با سر و صدای زیادی مطرح شد به سرانجام خواهد رسید؟/ گروه دانش و فناوری 

گذشته از تمام انتقاداتی که در ابتدای مطرح شدن طرح شبکه‌ اینترنت ملی که بعدا به شبکه ملی اینترنت تغییر نام داد، از سوی کارشناسان مطرح شد، به گفته دست ‌اندرکاران، با تحقق چنین شبکه ‌ای، ارتباطات پرسرعت با شبکه اینترنت جهان، با حفظ استقلال به گونه ‌ای انجام می‌ شوند که ارتباطات داخلی به صورت داخلی جا به جا شده و به خارج از کشور منتقل نخواهد شد.
طرح شبکه‌ ملی اینترنت با توجیه ‌هایی از جمله اینکه در صورت تحقق این شبکه‌ در داخل به طور حتم نرخ اینترنت و ارسال اطلاعات درون کشور به شدت کاهش یافته و از نظر پرداخت ‌ها نیز مقرون به صرفه ‌تر خواهد شد و یا اینکه ایجاد یک شبکه در داخل کشور از ابعاد فرهنگی، تامین اطلاعات و ایجاد احساس امنیت برای کاربران در تبادل اطلاعاتی در مسیری امن دارای اهمیت خواهد بود، از سوی وزارت ارتباطات و فن‌ آوری اطلاعات در سال 84 مطرح شد.
اعتبارات لازم برای این پروژه حدود یک میلیارد دلار، حدود 900 میلیارد تومان اعلام شد و به گفته مسوولان ‌در صورت تصویب طرح در مجلس و تامین اعتبار آن، این شبکه باید ظرف مدت سه سال ایجاد ‌شود که علاوه بر میزبانی تمام سایت ‌های ایرانی، ‌امکان ارائه سرویس به خارج از کشور را هم دارا خواهد بود.
بودجه‌ ا‌ی 10 میلیارد تومانی در ابتدا برای شبکه ملی اینترنت یا همان اینترنت ملی در کمیسیون صنایع و معادن تصویب شد اما در کمیسیون تلفیق به تصویب نرسید و علیرغم اینکه این پیشنهاد کمیسیون صنایع و معادن بود و در لایحه دولت نیامده بود، اما کمیسیون تلفیق به دلیل توجیه نبودن در مورد مفهوم اینترنت ملی آن را تصویب نکرد.
طراحی جزیی این شبکه طبق اعلام باید تا پایان آذر ماه سال 85 به پایان می ‌رسید که با اتمام این مرحله اجزای شبکه و نیازهای آن به طور دقیق مشخص و موارد قانون گذاری و برآورد هزینه لازم برای طراحی این شبکه نیز اعلام و در دی ماه سال گذشته طراحی جزئی این شبکه نهایی شده و به اطلاع عمومی‌ می ‌رسید.
این در حالی است که سرپرست مرکز تحقیقات مخابرات ایران اخیرا درباره این که شبکه‌ی ملی اینترنت چه زمانی کاربردی می‌ شود گفته است: هنوز بر سر تامین اعتبارات این پروژه با مشکل مواجهیم زیرا دولت اعتبار مشخص را برای این شبکه‌ تعیین نکرده است، از این رو وزارت ICT به عنوان یک ضرورت از محل اعتبارات مرکز تحقیقات مخابرات تا حدودی برای هر چه سریع ‌تر به سرانجام رساندن این طرح تلاش می ‌کند.
به گفته کمال محامدپور، معاون وزیر ارتباطات و فن ‌آوری اطلاعات، اگر این پروژه بخواهد در سطح ملی و به معنای واقعی انجام شود به اعتبارات وسیعی نیاز دارد که باید مورد حمایت قرار بگیرد.
او افزود: این طرح در حال حاضر زیر نظر مرکز تحقیقات مخابرات ایران است و بر این اساس مرحله طراحی مفهومی ‌خود را گذارنده و وارد طراحی جزیی شده است.
به گفته وی در این مرحله برآورد هزینه به عمل می ‌آید که شبکه‌ ملی اینترنت به چه میزان اعتبار نیاز دارد که بر اساس آن مرحله عملیاتی آغاز می ‌شود؛ اگر جزییات طرح مشخص شود، به طور دقیق می‌ توان گفت که اجرای این پروژه چه میزان هزینه نیاز دارد.
اما از نکات مبهم در مورد این طرح، نبود توجیه فنی خاص با توجه به نام این پروژه بود و علی ‌رغم شعارهایی که درباره‌ اینترنت ملی توسط مسوولان وزارت ارتباطات و فن ‌آوری اطلاعات مطرح می‌ شد، کلیات این طرح چنان مبهم است که به نظر کارشناسان، امکان اظهار نظر درباره آن وجود ندارد و مدیران و مسوولان وزارتخانه نیز تنها به کلی‌ گویی و بیان فواید این طرح اشاره کرده‌ اند و هیچگاه وارد جزئیات آن نشدند.
اما سوال مهم درباره این طرح این است که شبکه ملی اینترنت پس از طی دوره سه ساله به کجا خواهد رسید؟ کارشناسان فعال در حوزه‌ فن ‌آوری اطلاعات اظهارنظرهای مختلفی درباره این طرح ارایه کردند.
از جمله محامد پور معاون پژوهش، آموزش و امور بین ‌الملل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با بیان اینکه بحث اینترنت ملی مطرح نیست، گفته است: در مرکز تحقیقات مخابرات ایران پروژه‌ های زیادی در جهت ایجاد شبکه ملی اینترنت و یا شبکه فراگیر اینترنت در دست است.
کمال محامد پور در گفتگو با خبرنگار گروه دانش و فناوری شبکه ایران صدا با بیان این مطلب افزود: مرکز تحقیقات مخابرات از سوی وزارت ارتباطات و شرکت زیرساخت موظف شده است که پروژه شبکه ملی IP را اجرایی کنند.
معاون وزیر ارتباطات اظهار داشت: طرح شبکه ملی IP در این مرکز انجام شد و RFB (نتایج تحقیقات) آن هم به شرکت زیرساخت تحویل داده شد و در حال حاضر هم این شرکت در حال بررسی بیشتر این شبکه است.
وی ادامه داد: شبکه ملی IP باعث ایجاد توسعه پهنای باند و ایجاد شبکه‌ ای در سطح ملی می ‌شود. البته این شبکه بهره‌های زیادی دارد که یکی از اثرات آن ایجاد شبکه ملی اینترنت خواهد بود.
معاون وزیر ارتباطات در ادامه ایجاد شبکه ملی اینترنت را در کشور بسیار مهم دانست و گفت: با ایجاد این شبکه و هاستینگ داخلی دیگر اطلاعات داخلی کشور از سایت‌ های خارجی عبور نمی‌ کنند که این از نظر مسایل امنیتی و اقتصادی بسیار مفید است.
وی خاطرنشان کرد: این شبکه برای ارتباط دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و پژوهشی داخلی کاربرد دارد و این در حالی است که وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات موظف است در این راستا زیرساخت‌ های سخت‌ افزاری و نرم ‌افزاری را در جهت توسعه هر چه بیشتر پهنای باند وسیع برای این مراکز ایجاد کند.
محامدپور اضافه کرد: ما باید هرچه سریع ‌تر ترافیک داده را در داخل کشور پیاده ‌سازی کنی م، همچنین تمهیداتی هم باید اندیشیده شود تا جریان داده‌ های داخلی انجام گیرد.
وی تاکید کرد: ایجاد یک شبکه ملی اینترنت علاوه بر به صرفه بودن افتصادی و امنیتی، ایجاد پهنای باند وسیع در کشور و ایجاد ترافیک و جریان داده‌های داخلی می‌ تواند به محققان کشور در جهت دسترسی به اطلاعات داخلی کمک شایانی کند.
معاون پژوهش، آموزش و امور بین الملل وزارت ارتباطات در ادامه اظهار داشت: البته باید در برخی مواقع از سایت ‌های خارجی و بین ‌المللی هم استفاده کرد ولی از نظر بنده باید در زمینه تبادل اطلاعات خانگی حتما از شبکه ملی اینترنت استفاده شود.
وی در ادامه به بحث هزینه ‌های این شبکه اشاره کرد و افزود: در راستای ایجاد شبکه ملی اینترنت در آینده مناقصه ‌ای برگزار خواهد شد و درآن هر قسمت زیرساختی و شبکه ‌ای به یک شرکت داخلی ارائه خواهد شد که حال باید دید چه شرکت‌ های در این مناقصه برنده خواهد شد.
تمام این اوصاف کارشناسان بر این عقیده ‌اند که تک تک اهدافی که شبکه ملی اینترنت برای دست‌یابی به آن ‌ها طراحی شده است،‌ از راه‌ های دیگر نیز قابل دست‌ یابی است و با توجه به ارایه نشدن راهکارهای عملیاتی شدن این طرح از سوی طراحان آن،‌ هنوز مشخص نیست که آیا شبکه‌ ملی اینترنت بهترین راه دست‌یابی به این اهداف هست یا خیر؟ ضمانت اجرایی طرح در شرایطی که هنوز پروژه‌ های بسیاری در وزارتخانه ‌ها و یا سایر بخش ‌های دولتی معطل مانده و یا به نتیجه لازم نرسیده است، چیست؟ آیا سرمایه ‌گذاری خارجی هم در این بحث انجام می ‌گیرد؟ تاثیر این قضیه روی اقتصاد چیست؟
در این باره گفتگو با دکتر کمال محامد پور، معاون پژوهش، آموزش و امور بین‌ الملل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات را بشنوید...