مدیریت اکوتوریسم 

ایران صدا : یکی از گامهای اساسی در جهت ارتقای توسعه هر کشوری استفاده بهینه از کلیه منابع آن با مدیریت علمی است . اگرچه صادرات منابع نفتی و معدنی جوابگوی نیازهای جاری ایران بوده ، ولی توجه به بخشهای دیگر تولید درآمد و ارزآوری ، با توجه به محدودیت منابع ضروری به نظر می رسد. یکی از این بخشها صنعت اکوتوریسم است که باتوجه به وسعت کشور و تنوع گونه ها امکان پذیر و سود آور خواهد بود./ گروه دانش و فناوری
 

اکوسیستم ایران ، بستر مناسبی برای سود آوری در بخش اکوتوریسم است . اگرچه بسیاری از گونه های نادر جانوری ایران یا به کلی منقرض گشته و یا در معرض انقراض هستند ، لیکن هنوز هم گونه های متنوع جانوری و گیاهی در خور توجهی که در اقالیم گوناگون موجود است و در صورت مدیریت صحیح ، می تواند جوابگوی گردشگران باشد . با وجود اینکه ایران بر کمربند خشک جهان قرار دارد ، اما دارای تنوع اقلیمی و زیستگاههای گوناگون برای جلب سیاحان است . در سال 2000 میلادی ، یونسکو ایران را در مقام هفتم ذخیره گــاههای زیست کره شناسایی کرد .

اصلی ترین این زیستگاهها عبارتند از :
1) زیستگاههای کوهستانی ، دربرگیرنده ، علفزارها و جانورانی چون گونه های پلنگ و پازن و ول برفی .
2) زیستگاههای جنگلی زاگرس با درختان بلوط و سنجابها.
3) زیستگاههای بیشه زارها و جنگلهای گــرمسیری خوزستان با گیاهان پده و گز و گونه های گوزن زرد ایرانی، رودک عسل خوار و جربیل .
4) زیستگاه بیابانی با گیاهان تاغ و کاروان کش و گونه روباه شنی و گربه شنی .
5) زیستگاه بلوچی با گیاهان آکاسیا و کهور و گونه خرس سیاه، سنجاب بلوچی و خدنگ .
6) زیستگاه استپی در بخش اعظم کشور با پوشش گیاهی درمنه و گون و پستاندارانی مانند آهو و یوز .
علاوه بر موارد پیش گفته دسترسی به سواحل دریای خزر و خلیج فارس و دریای عمان و مناطقی مانند جنگل حرا در جزیره قشم را باید در نظر داشت که می تواند از جذابیت زیادی برخوردار باشد .
در کشور همسایه ، ترکیه تنها از یک ساحل آنتالیا ، با جذب توریست ، درآمد فوق العاده ای کسب می کند .
در سواحل تایلند ، گردشگران با کروکــــودیلهای آن منطقه عکس یادگاری می گیرند و اقتصاد تایلند را بهبود می بخشند و با کمال تأسف در همان زمان در ایران خبر مربوط به انقراض آخرین گونه تمساح ایرانی (گاندو) اعلام می شود . درحالی که بسیاری از گردشگران اروپایی و آمریکایی در قاره آفریقا به سیاحت می پردازند و علاقه مندان به حیات وحش با شعف از شیرها و ببرها فیلم برداری می کنند ، ما بدون کمترین احساس مسئولیت از برخی دست اندرکاران با خبر می شویم که دیگر گونه شیر و ببر ایران منقرض شده اند و یوز و بسیاری از گونه های دیگر نیز در معرض خطر انقراض قرار دارند . البته امکان وجود آنها هم در محــدوده مشکوک به زیست و یا محدوده ای که قبلاً در آنجا مشاهده شده است برمی گردد که در حال حاضر هم اطلاعی از بسیاری از آنها در دست نیست . بنا به اظهار نظر کارشناسان ، جنگلهای شمال تا سه دهه دیگر از بین خواهند رفت .

سوالات بسیار دیگری نیز در زمینه محیط زیست وجود دارد که کارشناسان هنوز پاسخی به آن نداده اند . شاید اندکی از آنها به شرح زیر باشد .
1- منطقه حفاظت شده زیبای دنا در کهگیلویه و بویراحمد و دیگر پارکهای ملی و منحصر به فرد همچون پارک ملی گلستان و جهان نمای مازندران را تا چه زمانی می توانیم حفاظت کنیم ؟
2- آیا می توانیم شاهد به بلوغ رسیدن و فرزند آوری توله های خرس قهوه ای در پناهگاه حیات وحش کیامکی باشیم ؟
3- آیا آیندگان ما نیز گور ایرانی را در منطقه حفاظت شده توران در استان سمنان خواهند دید ؟ تا چه زمانی بحری ، عقاب طلایی و هما آسمان ما را با پرواز خود دیدنی تر خواهند کرد ؟ اگر چنین ادامه یابد که تاکنون بوده ، بی شک پاسخ سوالهای فوق اسف بار خواهد بود .

نتیجه گیری
با وجود همه مسائل یأس آور در این زمینه ، هنوز هم طبیعت ایران چنان سفره زیبایی در مقابل ما گسترانیده است که با مدیریت صحیح می توان از آن حداکثر بهره وری را کرد و به جای تکیه بر صادرات نفت که تا چند صباح دیگر برای فرزندان این مرز و بوم نیز اثری از آن به یادگار نخواهیم گذاشت می توان به بخش صنعت توریسم و بالاخص اکوتوریسم پرداخت . بدیهی است این مهم تنها به دوش سازمانهای جهانگردی و گردشگری و سازمان حفاظت از محیط زیست نخواهد بود که مدیریت سایر بخشها شامل صنایع ، معادن ، راه و ساختمان ، آموزش و پرورش ، بخشهای فرهنگی ، رسانه ها و صداوسیما را در یک حرکت جامع و عزم ملی می طلبد . در حقیقت مــدیریت اکوتوریسم ، بسیار جامع تر و ضروری تر از پیش می نمایاند تا علاوه بر حفظ جنگلها و مراتعی که از نظر گونه های گیاهی یکی از فلورهای غنی جهان با گیاهان آندومیک و ذخایر ژنتیکی بالا است ، به شناسایی زیباییهای این خطه به جهانیان و تولید درآمد ملی و ارزآوری مناسب و ساماندهی اقتصادی کشور یاری بخشد .

گفتگو با آرش کوشا ، دبیر کمیته ملی اکوتوریسم را بشنوید ...