راه دشوار نجوم آماتوری ایران  

ایران صدا: کسوف سالهای 1374 و 1378 پایه گذار نسل جوان در جامعه نجوم آماتوری ایران بود. زمانی تنها دلخوشی دوستداران آسمان شب، خواندن ماهنامه نجوم بود. بعد از آن پخش برنامه تلویزیونی آسمان شب آغاز شد و سپس با اوج گیری فعالیت فرهنگسراها در تهران، این مراکز فرهنگی خانه دوم نجومی ها شدند. اینها مجموعه فعالیت های مهم نجوم آماتوری ایران تا پیش از سال 1380 بودند.../ گروه دانش و فناوری 

در آن دوران دانشجویان اندکی در دانشگاه ها به فعالیت نجوم آماتوری می پرداختند. دلخوشی آنها و دیگر منجمان آماتور آن سال ها وقوع رخدادهایی چون خورشید گرفتگی، ماه گرفتگی، بارش شهابی یا گذر ستاره های دنباله دار بود. گروه نجوم سعادت شهر استان فارس که پایه گذار آن اصغر کبیری بود، در آن سال ها ساختمان رصدخانه خود را با سرمایه مردم شهر پایه گذاشتند. در تابستان سال 1380 اولین گردهمایی منجمان آماتور ایران در همین شهر برگزار شد. برای اولین بار بود که دوستداران نجوم به صورت جدی در یک گردهمایی کشوری دور هم جمع شده بودند تا از تجربه های خود بگویند و لذت گردهم آمدن جمعیتی نجومی را درک کنند. گروه نجوم روجا، ثاقب گیلان و انجمن نجم شمال در رشت ، گروه نجوم دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، رصدخانه دانشگاه شیراز ، گروه نجوم صدرای تهران از مهمترین و فعال ترین گروه های نجومی ایران در آن سال ها بودند. مدارس تیزهوشان هم نقش مهمی در ترویج نجوم داشتند. مدرسه فرزانگان تهران در حال پرورش نسلی از دانش آموزان دوستدار نجوم بود و پس از آن در مدارس دیگری از کشور هم حرکات مثبتی در تربیت منجمان آماتور شکل گرفت که نتیجه آن در سال های بعد به خوبی بار نشست.
در آبان سال 1380 باشگاه ستاره شناسی اندیشه تهران که تا چند ماه پیش از آن با نام گروه نجوم دکتر حسابی فعالیت می کرد، نخستین باشگاه نجوم ایران را در آمفی تئاتر فرهنگسرای اندیشه برگزار کرد. جامعه نجومی کشور ما در آن زمان کوچک بود و تعداد گروه های نجومی فعال کشور ما بیشتر از ده گروه نبود.
در بهمن ماه همان سال انجمن نجوم ایران اولین باشگاه نجوم تهران را در سالن همایش های دانشگاه فیزیک در انتهای خیابان کارگر شمالی آن زمان برگزار کرد. شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران که به تازگی شکل گرفته بود، خانه جدیدی برای دوستداران نجوم بود . شاخه آماتوری سعی داشت تا نقش ناظر، هماهنگ کننده و مرجع را برای گروه های نجومی کشور ایفا کند. برای دوستداران نجوم برپایی باشگاه نجوم امید تازه تری برای ادامه جدی تر فعالیت هایشان بود. در این باشگاه منجمان آماتور با دستاوردهای هر ماهه همدیگر آشنا می شدند و از تجربه های یکدیگر بهره مند می شدند. ضمن اینکه این باشگاه محل خوبی برای برنامه ریزی شب های رصدی بود و منجمان بسیاری از همین باشگاه راهی شب های رصدی به یادماندنی شدند. یکی دو سال پس از برپایی باشگاه نجوم تهران توسط شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران، گروه های فعال شهرهای مختلف کشور اقدام به برپایی باشگاه های نجوم ماهانه در شهرهای خود کردند که این اقدام به هماهنگی و همکاری بیشتر منجمان آن شهرها انجامید. امروزه در شهرهایی چون مشهد، پاسارگاد (سعادت شهر)، رشت، یزد، اهواز، سمنان، کرمان، شیراز و شهرهای دیگری از کشور باشگاه ماهانه نجوم برگزار می شود که البته در برپایی تمامی این باشگاه ها پیوستگی منظم زمانی وجود ندارد و ممکن است برگزاری یک باشگاه با تاخیر چندماهه باشد.
سال های 80 ، 81 و 82 سال های خوبی برای نجوم آماتوری ایران بودند . زمانی که گذر زهره در ایران رخ داد، به ناگهان تعداد گروه های نجومی ایران افزایش چشمگیری یافت. البته درصد بالایی از این گروه ها فعالیت چندانی ندارند و برنامه هایشان در چند رصد عمومی و برگزاری روز نجوم خلاصه می شود. اما آنچه ما را نگران از آینده نجوم ایران می کند ورود کم و خروج بسیاری از گروه های نجومی کشور است. نوجوانان و جوانان راهنمایی و دبیرستانی به نجوم آماتوری علاقه مند می شوند و بیشتر آنها در نهایت پس از 3 ، 4 سال آرام آرام از جامعه نجوم آماتوری ایران خارج و وارد محیط های دیگری در جامعه می شوند.
یکی از برنامه های علمی که در طول چند سال گذشته در سایه استادان در کشور پیشرفت چشمگیری داشته است، رصد های رویت هلال ماه است که با استقبال بسیار زیاد منجمان آماتور روبه رو شده است. پایه گذاری گروه نجوم غیرحرفه یی رویت هلال ماه های قمری جوان ایران توسط استاد صیاد و متعاقب آن تاسیس گروه های رویت هلال ماه در شهرهای مختلف کشور و برگزاری دوره های مختلف رویت هلال، فضای جدیدی را برای منجمان آماتور کشورمان فراهم آورد این گرایش علمی که آمیخته با مضامین مذهبی است دارای ضابطه های علمی متنوعی است که جذابیت های گوناگونی را برای دوستداران تنها قمر زمین فراهم آورده است. رویت هلال ماه تجربه جدیدی برای ما دوستداران نجوم بود. تجربه موفقی که می تواند سرمشقی برای دیگر برنامه های نجومی کشورمان باشد.
پیشنهاد نگارنده این است که دست اندرکاران گروه های نجومی و در رأس آنها انجمن نجوم ایران برنامه ریزی جدی یی را برای ادامه فعالیت دوستداران نجوم پی ریزی کند. نگهداری و تکامل علمی منجمان آماتور ایران وظیفه دشواری است که بزرگان نجوم و منجمان آماتور باسابقه کشورمان می توانند با تکیه بر تجربه های چندین ساله خود در زمینه نجوم آماتوری ، آن را به انجام برسانند. ما نسبت به هر آنچه انجام می دهیم ، مسئولیم...
نگارنده: عاطفه بنایی

گفتگوی خبرنگار گروه دانش و فناوری را با پوریا ناظمی، کارشناس نجوم و روزنامه نگار علمی روزنامه جام جم بشنوید...