خود درمانی 

ایران صدا : خود درمانی و عدم مراجعه به پزشک حتی در مواقع خطرناک یکی از عادات مرسوم و غلطی است که اکثریت مردم جامعه به آن مبتلا هستند . اگر چه در بسیاری از کشورها و حتی در کشورهای پیشرفته این شیوه درمانی وجود دارد ولی طبق تحقیقات وزارت بهداشت در ایران 50 درصد بیماران در مواقع ضروری هم به مراکز درمانی مراجعه نمی کنند . / گروه دانش و فناوری  

تحقیقات حاکی از آن است که ایرانی ها تنها در هنگام بروز بیماری های عفونی ، شکستگی ها و سرطان ها به سرعت به پزشک مراجعه می کنند و در مواردی مثل سرماخوردگی ، سردرد و... سهل انگاری و یا خوددرمانی می کنند .
با این که طبق آمار وزارت بهداشت برای هر 1500 نفر یک پزشک وجود دارد ، بنابراین دسترسی به پزشک باید آسان باشد ، اما مراجعه به پزشک و بررسی وضعیت سلامت قبل از بروز بیماری در سبد هزینه های خانوار جایگاهی ندارد و نتایج تحقیقات مختلف کارشناسان امتناع از رفتن به نزد پزشک و روی آوردن به سیستم خوددرمانی و استفاده از داروهای در دسترس را بر چند عامل مرتبط می دانند.

فقر و گرفتاری اقتصادی مهمترین عاملی است که باعث شده برای بسیاری از خانواده ها پرداخت هزینه های پزشکی مشکل شود . طبیعی است خانواده ای که از تأمین بسیاری از ضروریات زندگی خود ناتوان است در هنگام ابتلا به بیماری به جای پرداخت هزینه ویزیت ، پزشک و تهیه دارو سعی می کند به شیوه های قدیمی استفاده از داروهای گیاهی و یا مصرف داروهای در دسترس بپردازد . یکی از مشکلات اساسی مردم در تهیه دارو ، گرانی آنها و عدم حمایت های مالی بیمه هاست . حتی در صورت حمایت بیمه ها نیز فرانشیزی برای بیماران در نظر گرفته می شود که به علت قرار گرفتن اغلب خانواده ها در زیر خط فقر امکان پرداخت این فرانشیز از بین می رود .
البته وجود اطلاعات کافی و آگاهی در مورد بیماری حساسیت بیماران را نسبت به خطرناک بودن بیماری بالا می برد . متأسفانه در کشور ما ، افراد با این که یک داروی خاص بر بیماری خاصی تعلق می گیرد ، اقدام به تهیه آن دارو بدون در نظر گرفتن عوارض آن می کنند که این خود خطرات سوء و زیان بار بعدی را به دنبال دارد .
کمبود وقت علتی است که حتی بسیاری از بیماران مراجعه کننده به داروخانه ها نیز به آن اشاره می کنند . یکی از این بیماران می گوید: وقتی در مطب پزشک هستم احساس می کنم به جز هدر دادن وقتم هیچ اتفاق دیگری نمی افتد. وقتی می دانم که پزشک بعد از چند دقیقه معاینه قرار است چه دارویی را برایم تجویز کند ، در حالی که آن دارو را در اختیار دارم ، پس مراجعه به پزشک از نظر من کار بیهوده ای است . تهیه یک قرص مسکن احتیاج به تجویز پزشک ندارد .
بسیاری از بیماری های حاد و طولانی در دراز مدت متوجه این افراد می شود . ابتلا به انواع سرطان ها، بیماری های مفصلی ، ناباروری ها ، نقایص جسمی در نوزاد به هنگام تولد ، از کار افتادگی کبد و کلیه ها و ... بخش کوچکی از لطماتی است که فرد در نتیجه مصرف بی درنگ این داروها بدون مشورت با پزشک در معرض تهدید آنها قرار دارد. این در حالی است که 90 درصد بودجه بهداشت و درمان کشور نیز صرف درمان بیماری ها و عوارض ناشی از آن می شود.
در میان تمامی این عوامل نقش پزشکان را در ارتباط با میزان مراجعه بیمار به مراکز درمانی نباید از نظر دور داشت . در تمامی جوامع نحوه و کیفیت خدمات رسانی به بیمار است که او را ترغیب به ادامه روند درمان می کند و یا این که بالعکس او را از ادامه این روند بازمی دارد . متأسفانه برخی پزشکان این حرفه را برای کسب درآمد و به عنوان تجارت در نظر گرفته اند و آن قدر که در این شغل به دنبال منافع خود هستند به بیمار به عنوان یک فرد نیازمند به خدمات درمانی نگاه نمی کنند. مادامی که مردم پزشک را به عنوان یک تاجر نگاه کنند و تا زمانی که پزشک بیمار خود را به دنبال هزینه های غیرضروری درمان مانند انواع آزمایش ها و تهیه داروهای گران که شاید واقعاً ضرورت نداشته باشد بفرستند هر چقدر هم که پزشک به تعداد کافی وجود داشته باشد بیماران و بخصوص اقشار ضعیف جامعه تنها از روی ناچاری و در مواقع بسیار ضروری به پزشک مراجعه می کنند .

نظارت بیشتر بر روی خدمات پزشکی ، عملکرد حرفه ای پزشکان و در دسترس بودن آنها ، آگاه کردن و اطلاع رسانی به مردم از طریق رسانه ها و مسئولان وزارت بهداشت نسبت به اهمیت بیماری ها و دادن هشدارهای لازم به مردم و همچنین وجود پزشک خانواده که بتواند حمایت های کافی را در مواقع ضروری به بیمار ارائه دهد ، همگی می توانند در فرهنگ سازی و اشاعه فرهنگ صحیح استفاده از دارو در میان مردم مؤثر باشند .
همچنین نظارت و کنترل قیمت ویزیت پزشکان و هزینه های درمانی و در نهایت تعدیل هزینه های بهداشت و درمان به طوری که به نفع اقشار کم درآمد جامعه باشد ، دسترسی به خدمات درمانی و جلوگیری از آثار سوء مصرف خودسرانه دارو را میسر خواهد کرد .

گفتگو با دکتر امیر کیانی ، نویسنده کتاب دانستنی های پزشکی و استاد دانشگاه را بشنوید ...