بیوتکنولوژی یا فناوری زیستی چیست؟  

ایران صدا: امروزه بیوتکنولوژی در عرصه‌های بسیار متنوع مانند کشاورزی، تغذیه و مواد غذایی، دامپروری، شاخه‌های مختلف علوم پزشکی و صنایع دارویی، صنایع نظامی، انرژی، محیط ‌زیست و بهداشت بشر، استفاده‌ های بسیار ارزشمندی پیدا کرده است. بیوتکنولوژی یکی از امیدهای هزاره سوم برای رفع بسیاری از نیازهای بشر و حل مشکلات تغذیه ای، درمانی، بهداشتی و زیست محیطی او به شمار می رود./ گروه دانش و فناوری 

واژه زیست فناوری نخستین بار در سال 1919 توسط Karl Erekyبه مفهوم کاربرد علوم زیستی و اثر مقابل آن در فناوری‌ های ساخت بشر به کار برده شد. به طور کلی هر گونه فعالیت هوشمندانه بشر در خلق، بهبود و عرضه محصولات گوناگون با استفاده از موجودات زنده مخصوصأ از طریق دستکاری آن ‌ها در سطح مولکولی در حیطه این مهم ‌ترین، پاک‌ ترین و اقتصادی‌ ترین فناوری قرن حاضر، زیست فناوری، قرار می ‌گیرد.
کاربردهای سنتی زیست فناوری شامل اصلاح نباتات و دام، تهیه نان، ماست و پنیر بوده است و پس از آن تولید پاد زیست‌ ها یا آنتی بیوتیک ها، انسولین انسانی و اینترفرون و در حال حاضر با ظهور فناوری DNA نوترکیب، دستکاری ژن ها و انتقال ژن از یک موجود زنده به دیگری یا به عبارت دیگر مهندسی ژنتیک، ظرفیت بهره گیری از این فناوری به نحو فزاینده ای افزایش یافته است. در حال حاضر با توجه به افزایش بی ‌رویه جمعیت و نیاز به تأمین مواد غذایی این جمعیت رو به تزاید، زیست فناوری کشاورزی مورد توجه خاص می‌ باشد و محصولات تراریخته گوناگون پرمحصول و مقاوم کشاورزی مانند ذرت، برنج، سویا، گوجه فرنگی، گندم تولید و استفاده از تکنیک‌ های نوین زیست فناوری در افزایش تولید شیر و گوشت دام موثر واقع شده ‌اند.
تأمین سلامت و بهداشت جمعیت بیش از شش میلیاردی ساکنان کره زمین از طریق تولید داروهای نوترکیب و واکسن‌ ها، دستیابی به روش‌ های درمان کم هزینه بیماری‌ ها و یافتن درمان بیماری های لاعلاج و تشخیص سریعتر و مؤثرتر بیماری‌ های گوناگون از جمله بیماری‌ های ژنتیکی از وظایف زیست فناوری پزشکی می باشد.
همچنین رویکرد جدید به محیط زیست در قرن حاضر و در نظر گرفتن آن به عنوان یک جزء‌ از سرمایه ملی کشورها و لزوم حفظ آن با استفاده از زیست فناوری از مهمترین دغدغه‌های بشر در قرن حاضر است. حذف مؤثر آلاینده‌ های محیطی خطرناک از محیط زیست با استفاده از میکرو ارگانیسم ‌های پالایشگر آلودگی و استفاده از تکنیک های حفظ ، نگهداری و حراست از ذخایر ژنتیکی کشور از جمله کاربردهای زیست فناوری در زمینه محیط زیست می باشد. کاربردهای زیست فناوری در صنعت که منجر به تولید محصولات با صرف هزینه و انرژی کمتر ، ضایعات اندک و از همه مهمتر ، کمترین اثر سوء بر محیط زیست می‌ شود. باعث شد که از این فناوری به عنوان یکی از پاک ترین بخش‌ های صنعت یاد شود. زیست فناوری همچنین تولید محصولاتی که قبلأ از روش‌ های دیگر امکان تولید آن وجود نداشته یا بسیار سخت و دشوار بوده است را ممکن ساخته است.
از دیگر موضوعات بسیار مهم روز در زمینه مهندسی ژنتیک و بیوتکنولوژی مولکولی، که ارتباط تنگاتنگی با علوم پزشکی داشته و احتمالاً در آینده منشأ تحولات بزرگی در این زمینه خواهد بود، بحث کلون ‌سازی ( همانند سازی یا شبیه‌ سازی ) یا تکثیر غیر جنسی سلول‌ها است ؛ که طی آن با همانند سازی از روی سلول بالغ یک موجود زنده، نسخه‌ ای مشابه موجود اولیه ساخته می ‌شود.
شایان ذکر است که نخستین موفقیت انسان در کلون ‌سازی یک پستاندار بالغ ( گوسفند دالی ) در سال 1996 توسط یان ‌ویلموت‌ انگلیسی و همکاران وی در مؤسسه راسلین ( ادینبر، اسکاتلند ) با انتقال هستة یک سلول سوماتیک ( غیرجنسی ) به ‌درون سیتوپلاسم یک اووسیت ( سلول جنسی ماده ) که هسته ‌اش خارج شده بود، به دست آمد.
به طور کلی، محققان علم ژنتیک و بیوتکنولوژیست‌ های مولکولی اعتقاد دارند که تلاش‌ های آنها در این زمینه‌، می‌ تواند به کاربردهای بسیار ارزشمندی در زمینه ‌های پزشکی، کشاورزی و مانند آن‌ ها منجر شود.
البته علیرغم بحث‌ های بسیار جدی که در مورد سوء استفاده‌ های احتمالی از مقوله شبیه‌ سازی و عواقب زیستی و اخلاقی آن در دنیا وجود دارد، خوشبختانه اعتقاد اکثریت قابل توجهی از صاحب ‌نظران امر که با درک مسئولیت خطیر انسانی خود به پژوهش ‌های متنوع و گسترده مهندسی ژنتیک و بیوتکنولوژی در عرصه پزشکی مولکولی مشغولند، این است که تحقیقات مذکور باید تنها برای مقاصد پیشگیری، تشخیص و درمان اساسی بیماری‌ ها به کار رفته شود...

در بخش اول این برنامه، گفتگوی خبرنگار گروه دانش و فناوری را با دکتر کرمی، رئیس پژوهشکده بیوتکنولوژی بقیه الله بشنوید...