|
ارتباط صنعت و دانشگاه و راهکارهای عملی آن
ایران صدا : بحث ارتباط دانشگاه و صنعت از دیرباز در بسیاری از کشورها، مطرح بوده است. برخی از کشورها بنا به نیاز و ساختار صنعتی و دانشگاهی خود این ارتباط را تا حد ممکن به اجرا در آورده اند . اما به علت پیچیدگی موضوع، استقرار چنین ارتباطی در بسیاری از کشورها همچنان با مشکلات فراوانی مواجه است. راستی به نظر شما حلقه مفقوده رابطه دانشگاه و صنعت در کجاست ؟ / گروه دانش و فناوری
هر چند در کشور ما ، ارتباط صنعت و دانشگاه کم وبیش وجود دارد ولی موضوع حائز اهمیت ، یافتن ارتباطات موثر بین این دو نهاد است . پیوند و ارتباط بین این دو نهاد ، این فرصت را برای دانشگاهها، موسسات و نهادهای تولیدی و صنعتی فراهم می آورد تا کمبودها و روشهای خود را بهینه و به روز کرده و در مقابل، قابلیت تولید را افزایش دهند. این مقاله در گام نخست به ارایه تصویر کلی از ضرورت ارتباط دانشگاه و صنعت و سپس به برخی راهکارهای کاربردی مناسب به منظور رونق بخشیدن به این ارتباط، توجه دارد.
بحث ارتباط دانشگاه و صنعت از دیرباز در بسیاری از کشورها، مطرح بوده است. برخی از کشورها بنا به نیاز و ساختار صنعتی و دانشگاهی خود این ارتباط را تا حد ممکن تبیین، طراحی و به اجرا در آورده اند . اما به علت پیچیدگی موضوع ، استقرار چنین ارتباطی در بسیاری از کشورها همچنان با مشکلات فراوانی مواجه است .
پیشرفت تکنولوژی کنونی کشورهای پیشرفته بدون توجه به آموزش عملا امکان پذیر نیست و این کشورها در حقیقت از وابستگی حیاتی آموزش و تکنولوژی ، به ارتباط صنعت و دانشگاه رسیده اند . البته برای اجرای این پدیده در جامعه باید بسترسازی شود و دانشگاه موظف است نیروی انسانی خلاق را تربیت کرده و صنعت نیز قدرت پذیرش خود را افزایش دهد .
هرگاه در جامعه صحبت از ارتباط دانشگاه و صنعت می شود ، بیشتر اذهان متوجه دانشگاههای صنعتی و دانشکده های علوم می شود . در حالی که این گمان ، برداشت درستی از موضوع نیست و صنایع با طیف وسیعی از علوم مختلف سرکار دارند .
با توجه به نیروهای متخصص ، امکانات ، مواد اولیه ، منابع مادی و نیروی انسانی متعهد در دانشگاهها و صنایع کشور، از عدالت به دور است که در تولید علم و صنعت، برخی از کالاهای ابتدایی و ساده را، از سایر کشورها وارد کنیم.
دیدگاه عمومی این است که هر نوع مشکلی در جامعه یک راه حل بهینه دارد و یافتن این راه حل باعث می شود که با کمترین زمان و هزینه ، بیشترین نتیجه بدست آید ودانشگاه و واحدهای تحقیق و توسعه مکانهایی هستند که در آن می توان به این راه حلها رسید. به همین دلیل است که ارتباط صنعت و دانشگاه، یکی از ابزارهای توسعه پایدار محسوب می شود .
مطالعات نشان می دهد که در کشورهای توسعه یافته ارتباط و همکاری بین صنعت و دانشگاه از پشتوانه ای قوی برخوردار است . در این کشورها بیشتر تحولات صنعتی از دانشگاه و مراکز تحقیقاتی آغاز شده و دانشگاهها پیشگام توسعه صنعتی هستند ، در حالی که در کشورهای در حال توسعه این ارتباط ضعیف و کمرنگ است. هر چه این ارتباط ضعیف باشد توسعه فناوری به کندی صورت می گیرد و درنهایت موجب پیدایش کاستی در صنعت ، وابستگی صنعتی ، بهره برداری نامطلوب از منابع طبیعی ، اتلاف سرمایه های اجتماعی و نظایر آن خواهد شد . چنین وضعیتی منجر به چالشهای اجتماعی و اقتصادی فراوان از جمله معضل بیکاری خواهد بود .
وظیفه و تعهد دانشگاه
دانشگاهها از یک سو تامین کننده نیروی انسانی متخصص در سطح عالی هستند و از سوی دیگر بسیاری از تواناییهای علمی، تحقیقاتی و آزمایشگاهی در آنجا متمرکز شده است. بنابراین دانشگاه به عنوان مجموعه ای آکادمیک که به طور مستمر پردازش علمی و پژوهشی در آن صورت می گیرد ، می تواند تقویت کننده نهاد صنعت باشد و از این طریق است که صنعت و اقتصاد در یک جامعه می تواند توسعه و ارتقا یابد.
در فرایند انتقال تکنولوژی، دانشگاهها می توانند هم در تشخیص تکنولوژی مناسب و هم در یادگیری تکنولوژی خارجی و تولید تکنولوژی فعالیت کنند و فعالیت دانشگاهها نباید صرف تولید مقاله باشد. صنعت باید نیازهای خود را از دانشگاه بخواهد و دانشگاه نیز انعطاف لازم را از خود نشان دهد تا در نهایت یک الگوی مناسب ایجاد شود.
نقش آموزشی دانشگاه در فرایند توسعه، بر پایه تربیت نیروی انسانی به عنوان کلید راهگشای توسعه صنعتی، استوار است. نقش تحقیقاتی آن نیز در تحقیقات بنیادی و کاربردی که شرط لازم برای موفقیت توسعه صنعتی است تبلور می یابد.
بر اساس نظر متخصصان، دانشگاه به عنوان نهاد عرضه کننده دانش و تولید نیروی انسانی وظایفی به شرح زیر دارد:
1- تولید برنامه های جدید و کارآمد آموزشی به گونه ای که نیازهای کنونی و آینده جامعه را با توجه به افزایش نیازها، تغییر سطح زندگی و روند افزایش توقعات، پاسخگو باشد.
2- انجام پروژه های تحقیقاتی ( بنیادی - کاربردی و توسعه ای )
3- برگزاری دوره های کوتاه مدت و بلند مدت کاربردی برای صنایع
4- انتقال و بومی سازی دانش و تبدیل آن به تکنولوژی برای استفاده صنایع
5- نیاز سنجی آموزشی و تحقیقاتی صنایع مستقر در مراکز رشد فناوری و تولید علم برای رفع موانع و مشکلات و راهکارهای توسعه
6- بهبود کیفیت و ارتقای استانداردها و شیوه های آموزشی و پژوهشی در سطح ملی
به این ترتیب حرکت در چارچوب موارد یاد شده توسط دانشگاه از جمله مهمترین تعهدات دانشگاه به حساب می آید. این اقدامات می تواند توسعه صنعتی را به دنبال داشته باشد.
به دنبال جهانی شدن اقتصاد و توسعه فرهنگی در سطح بین الملل و با تغییر الگوهای مصرفی جوامع و تغییر انتظارات اقشار مختلف ، نقش دانشگاهها در پاسخگویی به نیازهای روبه افزایش جوامع مختلف از جمله کشور ما، بیشتر از هر زمانی با اهمیت می نماید. بنابراین یک نوع توافق چند منظوره بین دانشگاه و جامعه می بایست ایجاد شود ، در غیر اینصورت توسعه اجتماعی کم رنگ می شود .
تولید نشریات علمی و انتشار مقالات مفید و کاربردی در مجلات علمی که از فعالیتهای علمی مراکز دانشگاهی به حساب می آید، می تواند در توسعه صنعتی و ارتقای کیفیت زندگی جوامع نقشی موثر داشته باشد. مراکز دانشگاهی همچنین به ترویج و اشاعه آموزش عالی و تخصص های فنی می پردازند که خود به عنوان موتور محرکه توسعه صنعتی، نقشی مهم ایفا کند.
وظیفه و تعهد صنعت
صنعت به عنوان مصرف کننده علم و تکنولوژی باید ارتباط تنگاتنگی با دانشگاه داشته باشد و برای به کارگیری بهینه از دانش تولید شده و تکنولوژی به وجود آمده ، از آن استفاده کند .
موارد زیر فعالیتهایی است که باید صنعت به آن توجه کند :
1- تامین نیروی انسانی از بین افراد تربیت شده در دانشگاهها، با توجه به مهارت و قابلیت فردی آنها
2- کاربردی کردن دانش تولید شده و تکنولوژی
3- تجاری کردن تحقیقات کاربردی و توسعه ای
4- دسته بندی مشکلات و موانع موجود در تولید، ایده های قابل تبدیل به تولید و سفارش آنها به دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی برای بررسی و تحقیق در ارتباط با آنها
5- ارتقای کیفیت محصولات تولیدی و اجرای سیستم های مدیریت کیفیت
6- بررسی راهکارهای توسعه محصول و استفاده از نوآوری ها برای رقابت در بازارهای جهانی
7- شناسایی بازارهای هدف برای تامین نیاز مصرف کنندگان و رقابت در عرصه جهانی جهت انتقال و توسعه تکنولوژی و تجاری ساختن نتایج تحقیقات و نوآوریها
موانع برقراری ارتباط صنعت و دانشگاه
از وقتی که دانشگاهها بوجود آمده اند ، تحقیقات نیز در کنار آنها رشد کرده و تحقیقات علمی - تخصصی ارزشمند موجب به کمال رسیدن یک موضوع یا تئوری علمی شده است. متاسفانه در کشور ما این مهم کمتر مدنظر قرار گرفته است و در دانشگاهها سیستم مناسبی برای تحقیق وجود ندارد. تاکنون برنامه های متنوع و روشنی در نظر گرفته نشده است که افراد در حال تحصیل و فارغ التحصیل شدگان را به تحقیق وادارد . تحصیل کرده ها از دل صنعت بیرون نیامده اند تا کارآزموده باشند و استادان دانشگاهها که به تحقیق می پردازند بیشتر کسانی هستند که از صنعت اطلاعات کمی دارند . از طرفی هر چند اکثر دست اندرکاران اصلی صنعت کشورمان فارغ التحصیلان دانشگاهها هستند ولی وقتی همین فارغ التحصیلان به مسئولیتی می رسند با دانشگاه بیگانه می شوند.
اکنون در موقعیتی هستیم که دانشجو، استاد و دانشگاه به دلیل دوری از صنعت از آن آگاهی زیادی ندارند. صنعت نیز دانشگاه را در امور صنعتی، کم تجربه می پندارد و برنامه ریزی مستمر نیز در انسجام آنها نقشی اندک دارد. بنابراین می توان نتیجه گرفت که محدود بودن ارتباط دانشگاه با صنعت منجر به آن شده که تحقیق و نوآوری در صنعت کمتر بوجود آید و اتکا به تکنولوژی خارجی ادامه پیدا کند.
پیشنهادهای عملی برای تقویت ارتباط صنعت و دانشگاه
1- اعطای مدرک معتبر در مقابل کار تحقیقاتی دانشجویان و متخصصان جامعه در صنعت: در اغلب کشورهای صنعتی به فعالیتهای تحقیقاتی که دانشجویان و غیره در صنعت انجام می دهند، مدارک معتبر داده می شود که معادل مدارک دانشگاهی است. این روندی ملی در جهت ایجاد انگیزه برای کارهای صنعتی است و در نهایت منجر به توسعه یک رابطه نزدیک بین صنعت و دانشگاه می شود.
البته در کشور ما مراکزی از قبیل پژوهشگاه مواد و انرژی، پژوهشگاه نیرو، مرکز تحقیقات پلیمر هستند که اقدام به پذیرش دانشجو و اعطای مدرک می کنند ولی اولا تعداد این مراکز کم است و ثانیا مدارک آنها نیز عملا معادل مدارک دانشگاهها دانسته نمی شود.
2- ارتقای درجه علمی اساتید دانشگاه بر مبنای همکاری آنها با صنعت : این امر باید توسعه یابد، زیرا همکاری اساتید دانشگاهها با صنعت یکی از ارکان اساسی پیشرفت صنایع است.
3- صنعت در ایجاد رشته های جدید دانشگاهی مشارکت کند.
پیشرفتهای سریع تکنولوژی ، نیازمند همراهی دانشگاهها است. صنعت بایستی به تحولات سریع تکنولوژی توجه کند و دانشگاه نیز رشته ها و واحدهای درسی خود را متناسب با پیشرفتهای تکنولوژیک، بهبود بخشد.
4- دروس دانشگاهی باید مبتنی بر نیازهای جامعه صنعتی کشورها باشد که این امر مستلزم دانستن اطلاعات تجربی در کنار دانش های تئوریک است ...
گفتگو با دکتر شفیعی ، استاد دانشگاه و عضو انجمن صنعت و دانشگاه را بشنوید ... |
