جایگاه بیوتکنولوژی در ایران و جهان  

ایران صدا: بیوتکنولوژی دانش طلایی قرن حاضر یکی از کلیدی ترین فناوری های امروز بشریت است، که کمتر از بیست سال چنان تحول شگرفی در کلیه عرصه های زندگی انسان ایجاد کرده و همگان زبان به تحسین آن گشوده اند. این علم می رود تا در مدت کوتاهی نحوه زیست را دگرگون نماید. در این برنامه جایگاه بیوتکنولوژی را در گفتگو با دکتر کرمی، رئیس پژوهشکده بیوتکنولوژی بقیه الله بررسی می کنیم. / گروه دانش و فناوری 

وقتی که ما کلمه بیوتکنولوژی را می شنویم و یا می خوانیم، کلمه انقلاب علمی در ذهن ما نقش می بندد. ترکیب این کلمات در بسیاری از جهات مناسب است زیرا که با توسعه و پیشرفت بیوتکنولوژی انقلاب بزرگی در زندگی ما و همچنین ارتباط ما با محیط زیست طبیعی اطراف به وجود می آید. بیوتکنولوژی دانش طلایی قرن حاضر یکی از کلیدی ترین فناوری های امروز بشریت است، که کمتر از بیست سال چنان تحول شگرفی در کلیه عرصه های زندگی انسان ایجاد کرده و همگان زبان به تحسین آن گشوده اند. این علم می رود تا در مدت کوتاهی نحوه زیست را دگرگون نماید.
تحولی که حتی مخالفان نیز نتوانسته اند آن را انکار و همه ابعاد آن را نفی کنند. قطعاً بیوتکنولوژی در سال های آتی نقش حیاتی تری در امنیت غذایی، دارویی ، نظامی جهان ایفا خواهد کرد. آینده از آن کشورهایی خواهد بود که در این زمینه توانایی های علمی و عملی خود را گسترش دهند. هم اکنون شکارچیان طلا و منابع طبیعی جای خود را به شکارچیان ژن داده اند که در زمانی نه چندان طولانی با استفاده از محصولات و امتیازات حاصل از سود سرشاری را برای آنها به همراه خواهد داشت. مرحوم پروفسور عبدالسلام می گوید بیوتکنولوژی علمی با ارزش و حیاتی در جهان فعالی است که در گسترش و پیشرفت کشورها نقش اساسی دارد و چنان چه کشورهای جهان سوم از این قافله بیفتند ضررهای جبران ناپذیری متحمل خواهند شد.
بیوتکنولوژی یکی از علومی است که در دو دهه اخیر پیشرفت چشمگیری را داشته است که هر کشوری با توجه به سرمایه گذاری که بر روی منابع انسانی و مالی انجام داده است از مزایای این علم استفاده کرده است.
کشورهای پیشرفته مانند آمریکا، کانادا، ژاپن، کشورهای اتحادیه اروپایی و کره از آن دسته از کشورهایی هستند که هزینه زیادی را در زمینه تحقیقات بیوتکنولوژی صرف کرده اند و از این راه نیز سود سرشاری را به دست آورده اند. ابعاد اقتصادی بیوتکنولوژی در حوزه کشاورزی بسیار چشمگیر بوده است. بسیاری از صاحب نظران معتقدند سده بیست و یکم، قرن حاکمیت و شکوفایی فناوری زیستی است و این فناوری را عامل دومین انقلاب سبز به آینده به حساب می آورند. به مدد این فناوری نوین، پتانسیل قابل توجهی در علوم زیست شناسی پایه، صنایع کشاورزی، پزشکی و داروسازی، فرآورده های غذایی و صنایع شیمیایی پدید آمده است. مطابق مطالعه ای که در سال 1985 صورت گرفت، تاثیر بیوتکنولوژی کشاورزی در کشورهای در حال توسعه، در سال 2008 احساس خواهد شد. طبق گزارش سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در دهه، 1980 میزان اکتشافات در مورد بیوتکنولوژی مواد غذایی و کشاورزی ، سریع تر از آن بود که تصور می رفت . بازار جهانی بیوتکنولوژی کشاورزی در سال 1997 حدود 700 میلیون دلار بود و در سال 2005 حدود 6 میلیارد دلار پیش بینی شده است . بر همین اساس مقدار زمین های تحت کشت گیاهان تراریخت سال به سال افزایش چشمگیری یافته است.
امروزه دولت ها و صنایع به این نتیجه رسیده اند که باید مردم را بیشتر با بیوتکنولوژی کشاورزی آشنا کنند و برای این کار، همکاری متخصصان و علاقه مندی غیر متخصصان و اعتماد مردم را لازم می دانند.
بیوتکنولوژی به ویژه با استفاده از روش های DNA نوترکیب ، نقش مهمی در تولید داروها و واکسن ها ایفا کرده است . فروش جهانی پروتئین های دارویی نوترکیب در سال 1995 بالغ بر 10 میلیارد دلار بوده است و انتظار می رود که این رقم در سال 2008 به 16 میلیارد دلار برسد. در حال حاضر حدود 20 پروتئین دارویی نوترکیب در بازار وجود دارد که 60 درصد فروش آنها مربوط به پروتئین دارویی از جمله واکسن هپاتیت B، هورمون رشد انسانی و انسولین می شود.
در حدود 300 داروی نوترکیب برای درمان بیماری های مختلف به ویژه سرطان، ایدز، ناراحتی های دستگاه عصبی، در مراحل مختلف آزمایش های بالینی قرار دارند. رقم برآورد شده برای این فرآورده ها 3050 میلیارد دلار تخمین زده می شود ولی مسلماً از این میان تعداد اندکی به مراحل تجاری شدن خواهند رسید. در کشورهای جهان سوم کوبا از جمله کشورهایی است که در زمینه بیوتکنولوژی پیشرفت خوب و چشمگیری را داشته است و با سرمایه گذاری مناسب امروزه فرآورده های زیادی را تولید می کند که درآمد ارزش نسبتاً خوبی را برای کوبا در بردارد. از تولیدات مهم بیوتکنولوژی این کشور می توان به واکسن هپاتیت B ، واکسن مننژیت، کیت های آزمایشگاهی تشخیص طبی و جانوران تراریخت را نام برد. در ایران هم چند سال اخیر تلاش هایی برای توسعه و پیشرفت در این علم انجام شده است . همچنین سرمایه گذاری های مختلف برای ایجاد یک بستر مناسب برای پیشرفت در این تکنولوژی انجام شده است که از آن جمله می توان به ایجاد مراکز تحقیقاتی در زمینه بیوتکنولوژی کشاورزی ، پزشکی ، صنعتی و همچنین راه اندازی رشته های دانشگاهی مرتبط با این علم در دانشگاه ها بزرگ در سطح کارشناسی ارشد و دکترا اشاره کرد . محققان بیوتکنولوژی کشاورزی موفق شده اند که برنج دست کاری شده ژنتیکی تولید نمایند که به آفت کرم ساقه خوار برنج مقاوم است و همچنین در زمینه ساخت دارو محققان داخلی توانسته اند هورمون رشد انسانی را در مقادیر تجاری تولید نمایند . اما باید به این نکته اشاره کرد که فاصله ما در این علم با کشورهای پیشرفته زیاد است و اگر برنامه ریزی درستی در این باره صورت نگیرد این فاصله روز به روز زیادتر خواهد شد...
گفتگوی خبرنگار گروه دانش و فناوری را با دکتر کرمی، رئیس پژوهشکده بیوتکنولوژی بقیه الله بشنوید...